ալիս եզակի, մասնավոր առակա կամ տվյալ տեսակի առարկան ընդհանրապես, ինչպես՝ ծառ, տղա։ Բառի ուղիղ ձևն է։ Հոգնակի թիվը ցույց է տալիս նույն տեսակի մեկից ավելի առարկաներ՝ ծառեր, տղաներ։ Կազմվում է եր և ներ վերջավորությունների միջոցով։ Միավանկ բառերին ավելանում է եր վերջավորությունը, իսկ բազմավանկներին՝ ներ-ը։
Շեղումներ կանոնից
- Մի շարք գրաբարյան բառեր հոգնակիի կազմության ժամանակ վերականգնում են ն մասնիկը՝ ստանալով ներ վերջավորությունը։
Դրանք են՝ բեռ, գառ, լեռ, եզ, դուռ, մատ, նուռ, ծունկ, թոռ, կուռ, ծոռ, ձուկ, հարս, մուկ բառերը։
- Կին-կանայք, մարդ-մարդիկ
- Եթե բարդ բառի վերջին միավանկ բաղադրիչը գոյական է, ապա ավելանում է եր։ Օրինակ՝ շարասյուներ, իսկ եթե բառի վերջին միավանկ բաղադրիչը բայ է կամ ունի բայական իմաստ, ապա ներ։ Օրինակ՝ անասնակերներ։
- Եթե մեկուկես վանկանի բառի կես վանկը գտնվում է բառասկզբում, ապա ավելանում է ներ։ Օրինակ՝ բը-ժիշկ-ներ։ Իսկ եթե մեկուկես վանկանոց բառի կես վանկը գտնվում է բառավերջում, ապա ավելանում է եր։ Օրինակ՝ կայ-սըր-եր։
Բացառություն՝ գամփռ-գամփռներ կամ գամռեր, անգղ-անգներ կամ անգղեր
Գոյություն ունեն նաև գոյականների անեզական և անհոգնական խմբեր։
Առաջադրանքներ
- Տրված գոյականները հոգնակի՛ դարձրու:
Գլուխ, թվական, աստղ, երկիր, սենյակ, հարևան, ծառ, պտուղ, տեր, ժապավեն, մարդ, կին:
Գլուխ → գլուխներ
Թվական → թվականներ
Աստղ → աստղեր
Երկիր → երկրներ
Սենյակ → սենյակներ
Հարևան → հարևաններ
Ծառ → ծառեր
Պտուղ → պտուղներ
Տեր → տերեր
Ժապավեն → ժապավեններ
Մարդ → մարդիկ
Կին → կանայք
2. Տրված բառերի բաղադրիչները գծիկով բաժանի՛ր: Բոլոր բառերի առաջին բադադրիչներն ի՞նչ նմանություն ունեն:
գառնարած = գառն — արած,
բեռնակիր = բեռն — ա — կիր,
մատնել = մատն — ել:
Գառնուկ, բեռնել, դռնակ, թոռնիկ, լեռնային, ծոռնիկ, հարսնուկ, մատնոց, ողնաշար, ձկնկիթ, ոտնաման, մկնդեղ:
- Գառնուկ = գառ — նուկ
- Բեռնել = բեռ — նել
- Դռնակ = դուռ — նակ
- Թոռնիկ = թոռ — նիկ
- Լեռնային = լեռ — նային
- Ծոռնիկ = ծոռ — նիկ
- Հարսնուկ = հարս — նուկ
- Մատնոց = մատ — նոց
- Ողնաշար = ող — նաշար
- Ձկնկիթ = ձուկ — նկիթ
- Ոտնաման = ոտ — նաման
- Մկնդեղ = մկն — դեղ
3. Տրված գոյականները հոգնակի՛ դարձրու: Ո՞ր մասնիկով են նրանք հոգնակի դառնում:
Բեռ, գառ, դուռ, եզ, թոռ, լեռ, ծոռ, հարս, ձուկ, մատ, մուկ, նուռ:
Բեռ → բեռներ
Գառ → գառներ
Դուռ → դռներ
Եզ → եզներ
Թոռ → թոռներ
Լեռ → լեռներ
Ծոռ → ծոռներ
Հարս → հարսներ
Ձուկ → ձուկներ
Մատ → մատներ
Մուկ → մկներ
Նուռ → նռներ
4. Փորձի՛ր պարզել, թե հատուկ անուններից որոնք են չակերտներում գրվում:
«Քաջ Նազարը» — այստեղ օգտագործվում է հատուկ անուն, որը ներկայացնում է գրական գործը, ուստի այն գրվում է չակերտներում:
Սարոյանի «Գեղեցիկ սպիտակ ձիու ամառը» — նույնպես գրական ստեղծագործություն, ուստի չակերտներում:
«Շաղիկ» հրատարակչությունը — հենց այդպես նշվում է հրատարակչության անունը, ուստի չակերտներով:
«Նոր դպրոց» հրատարակչությունը — նման դեպք, որ երբ հրատարակչության անունն է նշվում, գրում ենք չակերտներով:
«Ծիր Կաթին» թերթը — թերթի անուն է, հետևաբար, գրվում է չակերտներով:
«Լրագիր օր» շաբաթաթերթը — շաբաթաթերթի անունը, ուստի՝ չակերտներ:
Էրեբունի հյուրանոցը — այստեղ չակերտներ պետք չեն, քանի որ դա պարզապես տեղանվան անվանում է:
Ամերիկյան Գրումման Էրկրաֆտ ընկերությունը — այս դեպքում, չակերտներ պետք չեն, քանի որ ընկերության անունն է:
Տրված հատուկ անունները տեղադրի՛ր նախադասություններում:
Հեքիաթներից ամենաշատը սիրում եմ «Հազարան բլբուլ»:
«Հաղթանակ» և «Կիևյան» կամուրջները Երևանի ամենագեղեցիկ կառույցներից են:
1969թ. ամերիկացի աստղագնացները «Ապոլոն-11» տիեզերանավով վայրէջք կատարեցին Լուսնի վրա:
Նավապետ Գրանտի երեխաներն էլ դարձան «Ջերմուկ» զբոսանավի ուղևորներ, և բոլորով գնացին խիզախ ծովայինին գտնելու:
«Աքսորականներն» անտառում էին:
«Ապոլոն-11» — Տիեզերանավն, որը առաջին անգամ մարդուն հասցրեց Լուսնի մակերևույթ:
5․ Տրված հատուկ անունները տեղադրի՛ր նախադասություններում՝ համապատասխանաբար կետադրելով:
Ապոլոն-11, Հաղթանակ, Հազարան բլբուլ, Կիևյան, Ջերմուկ, Դունկան, Աքսորականներն անտառում:
Հեքիաթներից ամենաշատը սիրում եմ …:
… և …. կամուրջները Երևանի ամենագեղեցիկ կառույցներից են:
1969թ. ամերիկացի աստղագնացները … տիեզերանավով վայրէջք կատարեցին Լուսնի վրա:
Նավապետ Գրանտի երեխաներն էլ դարձան … զբոսանավի ուղևորներ, և բոլորով գնացին խիզախ ծովայինին գտնելու:
… հանքային ջուրը բուժիչ նշանակություն ունի:
Խորասուզված կարդում էր Մայն Ռիդի … արկածային վեպը:
Ագապե Ավագյան 