Ագապե Ավագյան

Ամեն մարդ ունի իր իրավունքներն ու պարտականությունները։ Մարդիկ տարբեր վայրերում և տարբեր իրավիճակներում ունեն իրենց պարտականությունները։ Օրինակ՝ բժիշկը պարտավոր է հոգ տանել հիվանդի առողջության մասին և անհրաժեշտ օգնություն ցուցաբերել, ուսուցիչը՝ սովորեցնել և գիտելիքներ փոխանցել աշակերտներին, իսկ աշակերտը՝ սովորել, կատարել հանձնարարությունները և պահպանել դպրոցի կանոնները։

Դպրոցում նույնպես յուրաքանչյուր աշակերտ ունի ոչ միայն պարտականություններ, այլև իրավունքներ։ Նա իրավունք ունի կրթություն ստանալու, ազատ արտահայտելու իր կարծիքը, հարցեր տալու և ստանալու համապատասխան պատասխաններ։ Յուրաքանչյուր աշակերտ իրավունք ունի, որ իր նկատմամբ հարգալից վերաբերվեն՝ անկախ նրա առաջադիմությունից, արտաքին տեսքից կամ մտածելակերպից։ Նա նաև իրավունք ունի սովորելու անվտանգ և հանգիստ միջավայրում, որտեղ իրեն չեն վիրավորի, նվաստացնի կամ ենթարկի բռնության։

Սակայն իրավունքներն ու պարտականությունները կապված են միմյանց հետ։ Եթե մենք ցանկանում ենք, որ մեր իրավունքները հարգեն, մենք նույնպես պետք է հարգենք ուրիշների իրավունքները։ Օրինակ՝ աշակերտն իրավունք ունի արտահայտելու իր կարծիքը, բայց դա պետք է անի այնպես, որ չվիրավորի մյուսներին։ Նա իրավունք ունի հանգստանալու դասամիջոցին, բայց չպետք է իր վարքով խանգարի մյուս աշակերտներին։

Իմ կարծիքով՝ շատ կարևոր է, որ յուրաքանչյուր աշակերտ իմանա իր իրավունքներն ու պարտականությունները։ Երբ մարդիկ գիտեն իրենց իրավունքները և միաժամանակ պատասխանատվությամբ կատարում են իրենց պարտականությունները, դպրոցում ստեղծվում է ավելի արդար, անվտանգ և հարգալից միջավայր։

Առաջադրանքներ

Պատասխանել հարցերին

1-Ո՞ր շարժումն է կոչվում անհավասարաչափ: Բերեք օրինակներ:

Անհավասարաչափ է այն շարժումը, երբ մարմինը դանդաղից արագանում է, կամ հակառակը։

Օրինակմ գնդակը օդ ենք նետում , գնդակը դանդաղ է գնում դեպի օդ, բայց երբ նա իջնում է գետնին այն արագանում է։

2-Ինչպե՞ս է սահմանվում անհավասարաչափ շարժման միջին արագությունը: Գրեք միջին արագության բանաձևը:

Vմիջ․=S/T։

3-Ի՞նչ ֆիզիկական իմաստ ունի անհավասարաչափ շարժման միջին արագությունը:

Միջին արագությունը ցույց է տալիս, թե մարմինը միջին հաշվով որքան ճանապարհ է անցնում մեկ միավոր ժամանակում։

4-Ո՞ր անհավասարաչափ շարժումն է կոչվում հավասարաչափ արագացող:

Հավասարաչափ արագացող շարժում է կոչվում այն անհավասարաչափ շարժումը, որի ժամանակ մարմնի արագությունը հավասար ժամանակամիջոցներում փոխվում է

6-Ի՞նչ է ցույց տալիս արագացումը: Ո՞րն է արագացման միավորը, և ինչպե՞ս է այն սահմանվում:

Արագացումը ցույց է տալիս, թե մեկ միավոր ժամանակում որքանով է փոխվում մարմնի արագությունը։ Արագացման միավորն է՝ մ/վ²։

7-Գրեք հավասարաչափ արագացող շարժման արագացման բանաձևը, երբ՝

ա/մարմինը շարժումը սկսում է դադարի վիճակից,

բ/մարմնի արագությունը, նվազելով դառնում է զրո

8-Որքա՞ն է հավասարաչափ շարժման արագացումը:

Հավասարաչափ շարժման արագացումը հավասար է զրոյի։ a=0

Առաջադրանքներ

1Անծանոթ բառերը դո՛ւրս գրիր և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր։

Ձաղկվելը-ծեծել, ծեծվել

Խանդավառեց-ոգևորեց, սիրտ տվեց, խրախուսեց

Դյուրին-հեշտ

2․ Ստեղծագործության գլխավոր հերոսին․

մեղադրի՛ր

Նա մեղավոր է, որովհետև իսկապես գողություն է կատարել։ Կարևոր չէ՝ ծառը տարածքի ներսում էր, թե դրանից դուրս․ այն միևնույն է ուրիշին էր պատկանում, և առանց թույլտվության դրա պտուղները վերցնելը գողություն է համարվում։

արդարացրո՛ւ

Նա գողացել է տանձերը, սակայն այդ պահին չէր գիտակցում իր արարքի սխալ լինելը։ Երեխա լինելով՝ նա կարծում էր, որ դարպասից դուրս տարածված ճյուղերի պտուղները կարելի է քաղել և ուտել։

բնութագրի՛ր

Նա շատ անկեղծ էր, քանի որ կարծում էր՝ իր արածի համար իրեն չեն պատժի և որևէ վատ հետևանք չի լինի։

3․ Արդյո՞ք տղայի արարքը գողություն էր։ Պատասխանդ պատճառաբանի՛ր։

իմ կարծիքով այո դա գողություններ որովհետև կապ չունի թե պտուղը դարպասից դուրս է թե ներս դա միևնույնն է մնում է իր տիրոջը

4․Այլ վերնագիր հորինի՛ր ստեղծագործության համար։

Փոքրիկ տղան և 5 տանձերը

5․ Ո՞րն էր ստեղծագործության գլխավոր ասելիքը։

այստեղծագործությունը ասում էր որ ամեն դեպքում գողությունը վատ բան էլ, կապ չունի թե օրինակ դարպասից դուրս է թե ներս և միեւնույն է մնում է գողություն

6․ Գրավո՛ր վերլուծիր պատմվածքը։

Պատմվածքը մի փոքրիկ տղայի մասին է, որը շատ էր ուզում այգու տանձերից համտեսել։ Նա երկար ժամանակ մտածել ու երազել էր դրա մասին։ Քանի որ տանձենու ճյուղերից մի քանիսը դուրս էին եկել ցանկապատից, տղան կարծում էր, որ դրանց վրայի տանձերը վերցնելը գողություն չէ։ Մի օր նա վերջապես համարձակվում է և հինգ տանձ է քաղում։ Դրանցից մեկը ուտում է, իսկ մնացած չորսը տանում է դպրոց։

Ինձ թվում է՝ տղան իրականում վատ նպատակ չուներ։ Նա պարզապես փոքր էր և իր ձևով էր հասկանում ճիշտն ու սխալը։ Եթե նա իսկապես գիտակցեր, որ գողություն է անում, երևի այդքան հանգիստ տանձերը դպրոց չէր տանի։ Սա ցույց է տալիս, որ նա բավականին միամիտ ու անկեղծ երեխա էր։

Իհարկե, նրա արածը ճիշտ չէր։ Եթե ծառը պատկանում է ուրիշին, ուրեմն նրա պտուղներն էլ են ուրիշինը՝ անկախ նրանից՝ ճյուղերը ցանկապատից ներս են, թե դուրս։ Բայց ես տղային շատ խիստ չէի մեղադրի, որովհետև նա դա չէր արել որևէ մեկին վնասելու նպատակով։ Նա պարզապես շատ էր ցանկանում համտեսել այն տանձը, որի մասին երկար ժամանակ երազել էր։

Ինձ նաև դուր չեկավ տնօրենի վերաբերմունքը։ Կարծում եմ՝ երեխային նման սխալի համար այդքան խիստ պատժելը ճիշտ չէ։ Ավելի ճիշտ կլիներ նրա հետ խոսել և բացատրել, թե ինչու չի կարելի առանց թույլտվության ուրիշի ծառից պտուղ քաղել։ Այդպես նա ավելի լավ կհասկանար իր սխալը։

Ինձ հատկապես հետաքրքրեց տղայի վերաբերմունքը տանձի նկատմամբ։ Նրա համար այն սովորական միրգ չէր, այլ մի բան, որի մասին նա երկար ժամանակ երազել էր։

Այս պատմվածքից ես հասկացա, որ ուրիշի ունեցվածքը վերցնելը սխալ է, բայց երեխայի սխալը պետք է հանգիստ բացատրել, որպեսզի նա հասկանա իր արարքը։

1․ Տրված պարբերական կոտորակը գրե՛ք այնպես, որ մատնանշվի իր պարբերությունը.

ա) 3,111…, ա) 3,(1)

բ) 25,555…, բ) 25,(5)

գ)-2,383838…, գ) -2,(38)

դ) 75,777…, դ),(7)

ե) 12,6313131…,ե) 12,(631)

q) -3,222…, զ) -3,(2)

է) 24,424242…, է)24,(42)

ը) 31,0231231231…: ը) 31,0(231)

2․ Պարբերական կոտորակը գրե՛ք ավելի կարճ տեսքով.

ա) 42, (22),=42,(2)

բ) 7,55(5),=7,(5)

գ) 4,1(888),=4,1(8)

դ) 7,1(51),=7,(15)

ե) -1,47(47),=-1(47)

զ) -9,(2323) =-9(23)

է) 7,232(32),=7,(23)

ը) 123,1231(231) =123,(123)

4․ Կոտորակը ներկայացրե՛ք վերջավոր կամ անվերջ պարբերական կոտորակի տեսքով.

ա) 2/3=0,(6)

բ) 5/3=1,(6)

գ) 15/6=2.5

դ) -17/6=-2.8(3)

ե) 11/9=1.(2)

զ) 42/28=1,5

է)19/11=1.(72)

ը) 37/30=1.2(3)

թ) 3/7=0,(428571)

ժ) 29/37=0,(783)

7․ Համեմատե՛ք թվերը.

ա) 29,4 > 24,9

բ) 17,8 >17,78

գ) -4,6 >-5,1

դ) 8,6 < 8,601

ե) 2,4 >2,39

զ) 5,10 < 5, (10)

է) 7,(24) = 7,2(42)

ը) -1,(2) >-1,3

թ) 1,6 > -1,7

ժ) 9,35 <9,4(7):

Բանաստեղծ Համո Սահյանը (Հմայակ Սահակի Գրիգորյան) ծնվել է Սիսիանի շրջանի (այժմ՝ Սյունիքի մարզ) Լոր գյուղում: 1937 թ. ավարտել է Բաքվի երկամյա հայկական ուսուցչական ինստիտուտը: Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին: Աշխատել է մի շարք թերթերում և ամսագրերում, որոնց թվում Բաքվի «Խորհրդային գրող» ամսագրում, «Կոմունիստ» և «Ավանգարդ» թերթերում, «Ոզնի» հանդեսում: 1965 – 1967 թթ. եղել է «Գրական թերթի» գլխավոր խբագիրը:Հ. Սահյանի բանաստեղծությունները տպագրվել են դեռևս 30-ական թվականներից, սակայն նա համընդհանուր ճանաչման է արժանացել ռազմաճակատում գրած «Նաիրյան դալար բարդի» բանաստեղծությամբ, որը հատկանշվում է Հայաստան երկրի հանդեպ կարոտի հուզական բռնկումով և անմիջականությամբ:Համո Սահյանի առաջին գիրքը` «Որոտանի եզերքին» բանաստեղծությունների ժողովածուն տպագրվել է 1946 թ.: Այստեղ դրսևորվում էր Սահյանի բանաստեղծական ընդհանուր ուղղվածությունը` սեր հայրենի բնաշխարհի ու մարդու նկատմամբ: Հաջորդ` «Առագաստ» (1947), «Սլացքի մեջ» (1950), «Ծիածանը տափաստանում» (1953), «Բարձունքի վրա» (1955), «Նաիրյան դալար բարդի» (1958) ժողովածուներում ավելի է ընդլայնվում Համո Սահյանի պոեզիայի թեմատիկ ընդգրկումը:1972թ. լույս է տեսնում Սահյանի «Սեզամ, բացվիր» ժողովածուն, որի համար 1975թ նա արժանանում է պետական մրցանակի: «Իրիկնահաց» (1977), «Կանաչ, կարմիր աշուն» (1980), «Դաղձի ծաղիկ» (1986) ժողովածուներով հեղինակը բերում է մարդկային դրամատիկ ապրումների ու ճակատագրի քնարերգությունը` բանաստեղծության բնապաշտական տարերքը հագեցնելով նոր, առավել անհատական, մտերմիկ բովանդակությամբ:Համո Սահյանի ստեղծագործության մեջ մեծ թիվ են կազմում անցյալին, մանկությանը նվիրված բանաստեղծությունները, որոնք ունեն արդիական իմաստավորում, հասարակական հնչեղություն: Նա իրեն հատուկ բառամթերքով անդրադարձնելով իր զգայական աշխարհը` հասնում է լեզվաոճական ինքնատիպության ու կայունության: Նա թարգմանել է Ա. Պուշկինի, Ս. Եսենինի, Գ. Լորկայի և այլ բանաստեղծների ստեղծագործություններից:Պարգևատրվել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության, Աշխատանքային Կարմիր դրոշի և «Պատվո նշան» շքանշաններով:1998թ. հետմահու լույս է տեսնում Համո Սահյանի «Ինձ բացակա չդնեք» անտիպ բանաստեղծությունների ժողովածուն:

Նորից գարուն է։ Բնությունը նորից արթնացել է երկար ու ցուրտ ձմռանից հետո։ Ծառերը կրկին կանաչել են, թռչունները վերադարձել են, իսկ արևը ավելի ջերմ է դարձել։ Թվում է՝ ամեն ինչ նոր կյանք է սկսում։Գարունը միայն տարվա եղանակ չէ։ Այն մարդկանց հոգիներին էլ է նոր ուժ տալիս։ Երբեմն մարդը հոգնում է դժվարություններից, տխրում կամ հուսահատվում, բայց գարունը կարծես հիշեցնում է, որ ամեն ձմեռից հետո գալիս է գարունը։ Ինչպես բնությունն է նորից ծաղկում, այնպես էլ մարդը կարող է նորից ուժ գտնել և առաջ շարժվել։Ես սիրում եմ գարունը, որովհետև այն հույսի եղանակ է։ Այն մեզ սովորեցնում է երբեք չհանձնվել և հավատալ, որ լավ օրերը միշտ վերադառնում են։