C
2) were playing
3)was sitting
4) was writing
5) was dreaming
D
1 b) was waiting
1b) was buying
2 a) were you talking
2 a) was talking
3a) were his parents living
3b) they were living
3b) was working
4 a) were you watching
4b) was reading
5 a) were you having
5b) were talking
6 a) were you playing
6b) was not playing
Կազմի՛ր պարել, լողալ, ցանկանալ, մոտենալ, թռչել բայերի դերբայական ձևերը։
Անորոշ դերբա(-ել, -ալ)-մտնել,պարել,լողալ,ցանկանալ,մոտենալ,թռչել
Ենթակայական դերբայ (-ող, -ացող)-մտնող,պարող,լողացող,ցանկացող,մոտեցող, թռչող
Հարակատար դերբայ (-ած, -ացած)-մտած,պարած,լողացած,ցանկացած,մոտեցած,թռչած
Համակատար դերբայ (-ելիս, -ալիս)-մտնելիս,պարելիս,լողալիս,ցանկելիս ,նստելիս,թռչելիս
Անկատար (-ում)-մտնում,պարում,լողում,ցանկացում,մոտեցում,թռչում
Վաղակատար (-ել, -ացել)-մտել,պարել,պարել,ցանկացել,մտնել,թռել
Ապակատար (-ելու, -ալու)-մտնելու,պարելու,լողալու,ցանկանալու,մտնելու,թռչելու
Ժխտական (-ի, -ա)-մտնի,պարի,լողալ,,ցանկացի,մտնի,թռչի
2․ Բառակապակցություններ կազմի՛ր` ճամփորդ բառին տրված ածականները, հարակատար և ենթակայական դերբայները կամ դերանուններն ավելացնելով:
Անծանոթ, գլխիկոր, հոգնած, ծերացած, վերադարձող, հանգստացող, նույն, ուրիշ:
Անծանոթ ճամփորդ , Գլխիկոր ճամփորդ,Հոգնած ճամփորդ,Ծերացած ճամփորդ,Վերադարձող ճամփորդ,հանգստացող ճամփորդ,ծերացած ճամփորդ
3.Փորձի՛ր բացատրել դերբայների նման խմբավորումը:
Ա. Անկատար`ընկնում (եմ), մեծանում (եմ): Վաղակատար` ընկել (եմ), մեծացել (եմ): Ապակատար` ընկնելու (եմ), մեծանալու (եմ): Ժխտական (չեմ) ընկնի, (չեմ) մեծանա:
Բ. Անորոշ` ընկնել, մեծանալ: Համակատար` ընկնելիս, մեծանալիս: Ենթակայական` ընկնող,մեծացող: Հարակատար` ընկած, մեծացած
Ա խմբի բառերը բառերը կախյալ դերբայներ են,անդամ եթե այդ բառերի կողքին օժանդակ բայ չդնենք,պարզ չի լինում ոչինչ ;իսկ երկրորդ խմբի բառերը օժանդակ բայից կախված չեն,այսինքն առանց դրա էլ հնարավոր է հասկանալ ինչի մասին է խոսքը
4.Ընդգծված դերբայները դարձրո՛ւ դիմավոր բայեր:
Օրինակ`Քայլող աղջիկ- աղջիկ, որը քայլում է:
Հեռացած ձմեռ- ձմեռը, որ հեռացել է:
Ա. Սլացող մեքենա, որը սլանում էր արևի շուրջը պտտվող մեքենա, մեքենան պտտվում էր արևի շուրջը թունելից դուրս եկող գնացք, թունելով դուրս եկող գնացքպատրաստակամորեն հորը մտնող երեխա,երեխա ով մտնում է փոշու ու մրի մեջ աշխատող մարդիկ:մարդիկ ովքեր աշխատում են
Բ. Ընկած գրիչ, մոռացված երգ, թիթեռի հետևից ընկած երեխա, արձակված ու կախված վարագույր, լուծված խնդիր, գիշերվա անձրևից խոնացացած օդ:
Ընկած գրիչ-գրիչ, որը ընկել է։
Մոռացված երգ-երգ, որը մոռացվել է։
Ընկած երեխա-Երեխա, ով ընկել է։
Արձակված ու կախված վարագույր-Վարագույր, որը արձակվել ու կախվել է։
Լուծված խնդիր-խնդիր, որը լուծվել է։
Խոնացացած օդ-օդը, որը խոնացվել է։
5.Կետերը փոխարինի՛ր ապրել բայից կազմված դերբայներով (ապրելիս, ապրող, ապրած, ապրել):
Նրա ապրած երկար ու ձիգ տարիների մասին ընդամենը մի երկու նախադասություն կարելի է պատմել:
Գետափին՝ զով ծառերի ստվերում ապրելիս հիշում էր իր անապատը, խանձված ավազը:
Կարտոֆիլի արտում ապրող բզեզն արագ բազմանում է ու շարժվում առաջ՝ նոր տարածություններ գրավելու:
Ուզում էր քաղաքից դուրս ու մենակ՝ ապրել հեռու մի դաշտում
6.Կետերը փոխարինի՛ր ապրել բայի դիմավոր ձևերով
:Քանի՛ տարի էս ապրում մեր երկրում ու չգիտե՞ս մեր օրենքները:Եթե մի երկու ամիս էլ ապրես այս խոնավ ու անարև երկրում, բոլորովին կմոռանա՞ք մեր գյուղը:Մի քանի օր այստեղ ապրի ու կտեսնի, թե ի՞նչ դժվար է օրվա հոգսը հոգալը:Այստեղ ապրելու ուրիշ ելք չունեմ:Դու երկար ապրել ես այս աշխարհում ու շատ բան ես տեսել, ինձ մի խորհուրդ տո՛ւր:
7. Տրված բայերը բաժանի՛ր երկու խմբի՝դիմավոր բայերի և դերբայների:
Փակել է, մտնել, փակած, մտար, փակում եմ, մտնում է, փակեցիր, մտած, փակի՛ր, մտնեիր, փակելիս, մտնելիս, կփակենք, մտի՛ր, պիտի փակեք, մտել էինք, փակել էիր, պիտի մտնի:
Դիմավոր-փակել է,մտար,փակում եմ,մտնում է,փակեցին,մտած,փակիր,մտնելը,փակելու,մտնելիս,կփակենք,մտիր,պիտի փակենք,մտնել էինք, փակել էիր,պիտի մտնի
Անդեմ-մտնել,փակած,մտած
8. Տրված նախադասություններն այնպես փոխի՛ր, որ դիմավոր բայը դառնա համակատար դերբայ (իս վրջավորությամբ):
Օրինակ`Երբ կենդանիների պահպանության խնդիրն էին լուծում, բազում դժվարությունների հանդիպեցին: -Կենդանիների պահպանության խնդիրը լուծելիս բազում դժվարությունների հանդիպեցին:
Երբ գետափին զբոսնելիս , հանկարծ շների հալածվող մի եղջերու տեսավ:Երբ երկրորդ խողովակաշարն կառուցվելիս, պարզեցին, որ դա էլ բավարար չի լինելու:Երբ գետակն անցնելիս էր, որս անող մի գայլաձուկ տեսավ:Երբ լսելիս ընկերոջ պատմությունը, փորձում էր պատկերացնել, թե ինքն ի՞նչ կաներ այդ պայմաններում:Երբ ինչ-որ բան կամ ինչ-որ մեկին գնահատելիս, կտրուկ ու ծայրահեղ մի՛ լինիր:Երբ փորձելիս, ընդամենը մի փոքր սխալ էր արել, ու ոչինչ չէր ստացվել:
9.Տրված բայերից համակատար դերբայներ ստացի՛ր և դրանցով նախադասություններ կազմի՛ր:
Չափել, շարժվել, կապել, մտնել, տեսնել:
Իմ բոյս չափելու հասկացա որ շատ բարձրահասակ եմ
Այսօր շարժվելու հանկարծ սկսեց ոտքս ցավալ:
Ես մազերդ կապելիս պատահաբար մազիռեզինե պոկեցի
Սենյակ մտնելիս սայթակեցի ես ոտքս ոլորեցի
Ես քեզ տեսնելիս շատ ուրախացա
10. Տրված անորոշ դերբայների բացառական և գործիական հոլովներով (ուց, ով վերջավորությամբ ձևերով) նախադասություններ կազմի՛ր:
Լսել, բարձրանալ, հեռանալ:
Կարդալուց հետո ես գիրքը դրեցի սեղանին։
Կարդալով՝ մենք շատ նոր բաներ ենք սովորում։
Սովորելուց հետո նա գնաց խաղալու։
Սովորելով՝ նա լավ արդյունքների հասավ։
Խաղալուց հետո երեխաները հոգնեցին։
Խաղալով՝ երեխաները ուրախ ժամանակ անցկացրին։
Աշխատելուց հետո հայրիկը վերադարձավ տուն։
Աշխատելով՝ նա մեծ փորձ ձեռք բերեց։
11.Կետերի փոխարեն պահանջված ձևերով գրի՛ր փակագծում դրված բայերը
Երգելիս ձայնը գլուխն էր գցում։Ձիու սիրտը պայթել էր քուռակի համար վախենալուց։Թեյը տանելիս թափեց։Կենսախինդ մարդիկ վախենում են լուրջ կամ տխուր կամ ծանր երևալուց։Ու Մոսկվա գնալուց առաջ մի երկու օրով ման է գալիս հարազատ վայրերում։Մեղր լցնելիս մի կաթիլ գետին թափեց։
30. Արմատի նշանից դուրս հանե՛ք արտադրիչ, որպեսզի մնա որքան հնարավոր է փոքր բնական թիվ։
ա) √(3² · 7)=3✓7
բ) √(12² · 2)=12✓2
գ) √(5² · 3² · 11)=15✓11
դ) √(2² · 5 · 5 · 3)=10✓3
ե) √50=(2.25)
զ) √98=✓48.2
է) √(5³ · 13)=5✓65
ը) √(2³ · 5)3=2✓5
2. Բացե՛ք փակագծերն ու պարզեցրե՛ք արտահայտությունը։
ա) √2(√2 + 1)
բ) √5(4 + √5)
գ) √11(3 − √11)
դ) √3(2√3 + 5) − 2(√5 + 1)
ե) (1 + √2)(√2 + 6)
զ) √5(√5 + 1) − √5
է) √3(4√3 − 5)
ը) (√7 + 1)(2√7 − 5)
թ) √3(√6 + √3) − √183
3. Կրճատ բազմապատկման բանաձևերի միջոցով պարզեցրե՛ք արտահայտությունը։
ա) (√2 + 1)²
բ) (7 − √6)²
գ) (√2 + √3)²
դ) (√5,5 + 2)(√5,5 − 2)
ե) (√7 + √5)(√7 − √5)
զ) (√6 + 2)(√6 − 2)
է) (√3 + √12)²
ը) (3 + √2)² + (3 − √2)²3
4. Հաշվե՛ք արտահայտության արժեքը։
ա) (2√3)²
բ) (5√6)²
գ) (6√6)²
դ) (3√1,5)² + (−1)³
ե) (3√2)² + (2√3)²
զ) (−4√3)²
է) (2√3 + 1)²
ը) (2√5 − √3)²
S=15
Գրավոր – Հիմնական գաղափարներ
ա. Պարզաբանի՛ր։ Ի՞նչ ներքին և արտաքին նախադրյալներ կային հայոց թագավորության վերական գնման համար։
բ. Բացատրի՛ր։ Ինչո ՞վ էր պայմանավորված Աշոտ Iի զգուշավոր քաղաքականությունը։ Ինչու՞ նաերբեք ընդդեմ արաբների չմիացավ բյուզանդական ուժերին:
գ. Վերլուծի՛ր։ Ի՞նչ միջոց նե րի էր դի մո ւմ Արաբական խալիֆայությունը՝ Բագրատունիներիդիմադրությունը թուլացնելու և իր գերակայությու նը հաստատելու համար։Կարդալ – Ինչո՞ւ է դա կարևոր այսօր
Շուրջ 450 տարվա ընդհատումից հետո՝ 885 թ. վերականգնված հայոց թագավորությունը կարողացավ ներքին և արտաքին հավասարակշիռ քաղաքականության շնորհիվ պահպանել և ամրապնդել երկրի անկախությունը։ Սակայնդա մեծ դժվարությունների հետ էր կապված. կենտրոնացման քաղաքականությանը դիմադրում էին հայ խոշոր ավատատերերը, իսկ Արաբական խալիֆայությունը, Ատրպատականի ամիրայությունն ու Բյուզանդական կայսրությունը գործադրում էին բոլոր միջոցները հայկական պետության կայացումըխափանելու համար։Այսօր ևս պետության կայացման ընթացքին միջամտում են ներքին և արտաքին բազմաթիվ կանխատեսելի ու անկանխատեսելի գործոններ։ Դրանց միմասը պատմական զարգացման հերթական փուլին բնորոշ հանգամանք է, միմասը՝ տարբեր շահերի կամ անարդյունավետ քաղաքականության հետևանք։Պատմական փորձը մեզ այսօր մի շարք զուգահեռների հնարավորություն էտալիս։Դիտել տեսանյութը 10-20 նախադասությամբ ամփոփ գրել ի՞նչի մասին էր տեսնյութը։ Ի՞նչ սովորեցիր և ի՞նչը տպավորեց քեզ։ Հետևի՛ր նաև գրածիդ ուղղագրությանն ու կետադրությանը։
Упражнение 1. Прочитайте. словосочетания. Спишите и обозначьте главное и зависимое слова по схеме:
Главное и Зависимое
1) Покупаю платье
2) Модное платье
.3) платье из шерсти
4) Свадебное платье.
5) Платье для мамы.
2.
1) Путешествие на Кавказ.
2) Интересное путешествие.
3) путешествие вокруг света.
4) Отправится в путешествие.
5) Виртуальное путешествие.
Упражнение 2.
Выпишиье словосочетания в три столбика.
1) Действие и предмет на которое оно переходит
Нарисовать пальму.
Люблю музыку.
Держать за руку.
Увидел корабль
Служить отечеству.
2) Действие и его признак.
Говорит громко.Бегу быстро.Весело смеяться.
3) Признак и причина его возникновения.
Слабый от усталости
Бледный от страха
Покрасневшый от жары
Задрожавший от холода.
Постродавшие от землетрясения.
Упражнение3. Спишите. В словосочетаниях выделите главное и зависимое слова.
Хорошая погода.
Грустный вечер.
Пасмурное утро.
Вернуться с прогулки.
Поговорить с дедушкой.
Грамотное решение.
Отлично учиться.
Переговорить с друзьями.
Интересная книга.
Огромная площадь
.Новый переход.
Солнечное утро
.Ласковое море.
Свежий хлеб.
Преданный друг.
1.Փակագծերում տրված բայերը անհրաժեշտ քերականական ձևերով գրի՛ր կետերի փոխարեն։
1․ Հեռացող մեքենայի լուսամուտից առկայծեցին մոտակա բնակավայրերի լույսերը, որոնք մի պահ երևացին թանձրացող խավարում, ապա անհետացան ։ (երևալ, անհետանալ, առկայծել)
2․ Շենքի բակում մարդիկ զբոսնում էին, երեխաները, ճոճանակների վրա նստած, օրորվում էին, իսկ մեղմ քամին բերում էր մոտակա սարերի զովությունը։ (օրորել, զբոսնել, բերել)
3․ Վարպետը անջատում է հաստոցը, վերցնում է նոր պատրաստած դետալը և համեմատում գծագրի հետ՝ երբեմն ինչ-որ չափումներ անելով։ (վերցնել, անջատել, համեմատել)
4․ Դաշնակահարի մատները սահեցին ստեղների վրայով, և դահլիճը ողողում էր հոգեպարար մի երաժշտությամբ, որն ալեկոծում էր ունկնդիրների հոգիները։ (ալեկոծել, ողողել, սահել)
5․ Ճամփեզրի խոտերի միջից հանկարծ մի աղվես հայտնվեց, որն անցավ ճանապարհի մյուս կողմն ու անհետացավ թփուտներում։ (անցնել, անհետանալ, հայտնվել)
2.Տրված բառերից առանձնացնե՛լ հականշային 10 զույգ։Աշխատասեր, ամպամած, ծույլ, գրագետ, երկչոտ, գագաթ, օրինական, անջրդի, ապօրինի, նոսր, ողորկ, արատավոր, խորդուբորդ, ջրարբի, համարձակ, ջինջ, տգետ, ստորոտ, թանձր, անբասիր։
Աշխատասեր– Ծույլ
Ամպամած – Ջինջ
Գրագետ – Տգետ
Երկչոտ – Համարձակ
Գագաթ – Ստորոտ
Օրինական – Ապօրինի
Անջրդի – Ջրարբի
Նոսր – Թանձր
Ողորկ – Խորդուբորդ
Արատավոր – Անբասիր
3.Ավելորդ բառերը գտի՛ր և նախադասությունները ուղղի՛ր:
Միջոցառմանը իր մասնակցությունը բերեց նրանց առաջնորդը:
Միջոցառմանը մասնակցեց նրանց առաջնորդը:
Կարմիր գույնի զգեստը քեզ շատ է սազում:
Կարմիր զգեստը քեզ շատ է սազում։
Ոսկեծամ մազերով մի աղջիկ գալիս է ջրի:
Ոսկեծամ մի աղջիկ է գալիս ջրի։
Մոտենում է աղջկա մոտ և տեսնում, որ մի վիշապ, գլուխը նրա ծնկներին, քնել է:
Մոտենում է աղջկան և տեսնում, որ մի վիշապ, գլուխը նրա ծնկներին, քնել է:
Ու անմիջապես սիրահարվել էր այդ աղջկա վրա:
Ու անմիջապես սիրահարվել էր այդ աղջկան:
Այլևս դու էլ չես երգելու:
Այլևս դու չես երգելու:
Գառնուկները հոտոտում էին հողի բույրը:
Գառնուկները հոտոտում էին հողը։
4.Փակագծերում տրված բառերից ընտրի՛ր ճիշտ բառաձևը տվյալ նախադասության համար։
1. Կարևոր միջոցներ ձեռնարկելու (փոխարեն, փոխանակ) ռուսական դիվանագետները փոքրիկ միջոցներ ձեռնարկեցին։
2. Վախվխելով մոտ գնացի ու (դողդոջուն, դողդոջյուն) ձեռքերով հանեցի ծրարը։
3. Այս առասպելական հերոսի մասին բազմաթիվ (ավանդույթներ, ավանդություններ) են ստեղծվել:
4. Այդ դեպքից հետո նրա հոգում մի տեսակ դառնության (զգացում, զգացմունք) էր մնացել:
5. (Խոսքը վերաբերում, վերաբերվում) է 5–րդ դարի հայ պատմիչների գործերին:
6. Գեղագիտությունը (հասկացություն, հասկացողություն) է տալիս գեղեցիկի մասին:
7. Չկարողանալով դիմադրել թշնամու հարձակումներին՝ բերդի փոքրիկ կայազորը (տեղի տվեց,տեղիք տվեց )։
8. Այդ մասին ասվել է (բազմիցս, բազմիցս անգամ):
9. Ծնողներիդ (հանդիպելուց, հանդիպելիս) չմոռանաս ասել այդ մասին։
10. Երեխան իր ծնողների հետ դուրս (եկավ, եկան) զբոսանքի։
11. Ոչ միայն չէր սովորել դասերը (այլ, այլև) դասի տեղն էլ չգիտեր։
5.Տրված համանուններով կազմել նախադասություններ։
1. սեր (կաթի երեսի թանձր շերտ). սեր (զգացմունք)
1) Իմ քույրը միշտ սիրել է կաթի սերը։
2) Նրա մոտ սիրո զգացմունք առաջացավ իր դասընկերուհու նկատմամբ։
2. կետ (կետանիշ, գծի հատվածի սահման). կետ (ջրային կաթնասուն կենդանի)
1) Նա միշտ մոռանում էր կետ դնել հայոց լեզվի ժամին։
2) Այսօր կենսաբանության ժամին, մենք իմացանք, որ կետը ամենամեծ կենդանին է։
3. քանոն (ձողաշերտ՝ չափելու և ուղիղ գծելու համար). քանոն (երաժշտականգործիք)
1) Երեկ երկրաչափության ժամին մեզ քանոն էր հարկավոր, բայց դասարանի կեսը այն չէր բերել։
2) Իմ դասընկերը վեց տարի քանոն է նվագում։
4. դող (մարմնի սարսուռ). դող (անվին անցկացվող ռետինե շրջանակ)
1) Այսօրվա եղանակը ինձ ստիպեց դողալ։
2) Այսօր հայրս դող է անցկացրել մեր մեքենայի անվի վրա։
5. տոն (ձայնաստիճան). տոն (նշանավոր իրադարձության նվիրվածհանդիսավոր օր)
1) Այսօր իմ ուսուցիչը իր տոնը բարձրացրեց իմ վրա։
2) Վաղը ես և իմ ընտանիքը նշելու ենք Սուրբ ծննդյան տոնը։
6.Երբ որևէ ստեղծագործության մասին ասում են, որ այն հեղինակի կարապի երգն է, նկատի ունեն, որ դա նրա՝
Ա. առաջին ստեղծագործությունն է
Բ. հասուն տարիքի ստեղծագործությունն է
Գ. սիրահարված շրջանի ստեղծագործությունն է
Դ. վերջին ստեղծագործությունն էԵ. լավագույն ստեղծագործությունն է
7.Ո՞վ կհանդիպի, ո՞վ կբարևի,
Ո՞ւմ հոգեհամբույր խոսքը Օլսեն:
Ո՞ւմ ուրախացած դեմքը կարևի՝
Բարեկամաբար հրճվանքով վսեմ:
Ո՞ր բառն իր հոմանիշը չունի բերված քառատողում:
Ա. վես —
Բ. նսեմ —
Գ. ցնծություն —
Դ. երես —
Ե. ցնծալ –
8.Բերված բառազույգերը, բացի մեկից, կազմվել են որոշակի օրինաչափությամբ: Ո՞րը չի համապատասխանում օրինաչափությանը:
Ա. լռիկ-մնջիկ
Բ. պստիկ-մստիկ
Գ. թելիկ-մելիկ
Դ. ծուռտիկ-մուռտիկ
Ե. չալիկ-մալիկ
9.Տրված բառակապակցություններից ո՞րը կարող է գործածվել «փոքրիկ» իմաստով:
Ա. մի գլուխ
Բ. մի մատ
Գ. մի թարթիչ
Դ. մի հոնք
Ե. մի վիզ
10.Ո՞ր նախադասությունը չունի ավելորդ բառ:
Ա. Շուշանը հնարավորինս չափով ջանք գործադրեց:
Բ. Այս շաբաթ զբաղված եմ, ուստի չենք հանդիպի:
Գ. Տանձենու ծառը ծաղկել է:
Դ. Երևանը հանդիսանում է Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաքը:
Ե. Ուսուցչուհին բազմիցս անգամ հիշեցրեց առաջադրանքի մասին:
11.. Տրված անուններից որո՞նք կարող են հասարակ գոյական լինել:
Պարգև, Շանթ, Վարդ, Տարոն, Շուշան, Գոռ, Անի, Արարատ, Հասմիկ, Արփի, Նահապետ, Սասուն, Հայրապետ, ,Մասիս, Նվեր
12. Ո՞ր բառերում ք-ն ածանց չէ:
Վաճառք, միտք, ելք ,սլաք, ոտք, աչք, հավաք, հանք, բերք, քաղաք, ձեռք, ։
Դասարանական աշխատանք
8. Պարբերական կոտորակը վերածե՛ք սովորական կոտորակի։
զ) 4,(30)=142\33
է) 9,(18)=101/11
ը) 1,(148)=31/27
թ) −1,2(5)=
ժ) −8,6(27)
9. Հաշվե՛ք արտահայտության արժեքը։
ա) 1,5+0,(3)=1,(8)
բ) 1,(2)+5,(3)=6,(5)
գ) 6,7+5,(4)=11,(14)
դ) 7,(8)−4,(3)=3,(5)
ե) 4,(13)+5,(2)=9,(15)
զ) 8,3(6)−5,(4)=2,9(2)
10. Հաշվի առնելով, որ 0,1111…=19, տրված տասնորդական կոտորակը վերածե՛ք սովորականի։
ա) 0,2222…
բ) 2,7777…=2 7/9
գ) 11,4444…
դ) 5,13333…
ե) −6,(2)
11. Պարբերական կոտորակը վերածե՛ք սովորական կոտորակի և կատարե՛ք թվաբանական գործողությունը։
ա) 1,(3)⋅1,5
բ) 3,(1)⋅2,25
գ) 0,4⋅0,(25)
դ) 0,70,(3)
ե) 1,(3)2
Ամեն մարդ ունի իր իրավունքներն ու պարտականությունները։ Մարդիկ տարբեր վայրերում և տարբեր իրավիճակներում ունեն իրենց պարտականությունները։ Օրինակ՝ բժիշկը պարտավոր է հոգ տանել հիվանդի առողջության մասին և անհրաժեշտ օգնություն ցուցաբերել, ուսուցիչը՝ սովորեցնել և գիտելիքներ փոխանցել աշակերտներին, իսկ աշակերտը՝ սովորել, կատարել հանձնարարությունները և պահպանել դպրոցի կանոնները։
Դպրոցում նույնպես յուրաքանչյուր աշակերտ ունի ոչ միայն պարտականություններ, այլև իրավունքներ։ Նա իրավունք ունի ազատ արտահայտելու իր կարծիքը, հարցեր տալու և ստանալու համապատասխան պատասխաններ։ Յուրաքանչյուր աշակերտ իրավունք ունի, որ իր նկատմամբ հարգալից վերաբերվեն՝ անկախ նրա առաջադիմությունից, արտաքին տեսքից կամ մտածելակերպից։ Նա նաև իրավունք ունի սովորելու անվտանգ և հանգիստ միջավայրում, որտեղ իրեն չեն վիրավորի, նվաստացնի կամ ենթարկի բռնության։ Բայց նաեւ պարտականություն ունի հարգել ուսուցչին,օգնել մյուսներին,սովորել դասերը և այլն:
Սակայն իրավունքներն ու պարտականությունները կապված են միմյանց հետ։ Եթե մենք ցանկանում ենք, որ մեր իրավունքները հարգեն, մենք նույնպես պետք է հարգենք ուրիշների իրավունքները։ Օրինակ՝ աշակերտն իրավունք ունի արտահայտելու իր կարծիքը, բայց դա պետք է անի այնպես, որ չվիրավորի մյուսներին։ Նա իրավունք ունի հանգստանալու դասամիջոցին, բայց չպետք է իր վարքով խանգարի մյուս աշակերտներին։
Իմ կարծիքով՝ շատ կարևոր է, որ յուրաքանչյուր աշակերտ իմանա իր իրավունքներն ու պարտականությունները։ Երբ մարդիկ գիտեն իրենց իրավունքները և միաժամանակ պատասխանատվությամբ կատարում են իրենց պարտականությունները, դպրոցում ստեղծվում է ավելի արդար, անվտանգ և հարգալից միջավայր։
Առաջադրանքներ
Պատասխանել հարցերին
1-Ո՞ր շարժումն է կոչվում անհավասարաչափ: Բերեք օրինակներ:
Անհավասարաչափ է այն շարժումը, երբ մարմինը դանդաղից արագանում է, կամ հակառակը։
Օրինակմ գնդակը օդ ենք նետում , գնդակը դանդաղ է գնում դեպի օդ, բայց երբ նա իջնում է գետնին այն արագանում է։
2-Ինչպե՞ս է սահմանվում անհավասարաչափ շարժման միջին արագությունը: Գրեք միջին արագության բանաձևը:
Vմիջ․=S/T։
3-Ի՞նչ ֆիզիկական իմաստ ունի անհավասարաչափ շարժման միջին արագությունը:
Միջին արագությունը ցույց է տալիս, թե մարմինը միջին հաշվով որքան ճանապարհ է անցնում մեկ միավոր ժամանակում։
4-Ո՞ր անհավասարաչափ շարժումն է կոչվում հավասարաչափ արագացող:
Հավասարաչափ արագացող շարժում է կոչվում այն անհավասարաչափ շարժումը, որի ժամանակ մարմնի արագությունը հավասար ժամանակամիջոցներում փոխվում է
6-Ի՞նչ է ցույց տալիս արագացումը: Ո՞րն է արագացման միավորը, և ինչպե՞ս է այն սահմանվում:
Արագացումը ցույց է տալիս, թե մեկ միավոր ժամանակում որքանով է փոխվում մարմնի արագությունը։ Արագացման միավորն է՝ մ/վ²։
7-Գրեք հավասարաչափ արագացող շարժման արագացման բանաձևը, երբ՝
ա/մարմինը շարժումը սկսում է դադարի վիճակից,
բ/մարմնի արագությունը, նվազելով դառնում է զրո
8-Որքա՞ն է հավասարաչափ շարժման արագացումը:
Հավասարաչափ շարժման արագացումը հավասար է զրոյի։ a=0
