Day: 20.05.2025

Կենդանի օրգանիզմների կարևորագույն հատկանիշներից է բազմացումը:

Բազմացման շնորհիվ օրգանիզմը ստեղծում է իր նմանին: Բազմացման արդյունքում ավելանում է օրգանիզմների թվաքանակը: Սակայն ավելի կարևոր է այն, որ բազմացման արդյունքում տվյալ օրգանիզմի հիմնական հատկանիշները մշտապես պահպանվում են, քանի որ միշտ փոխանցվում են սերնդեսերունդ:
Օրգանիզմի կայուն հատկանիշների ամբողջությունը կոչվում է ժառանգական տեղեկատվություն:
Օրգանիզմների թվաքանակի ավելացումը, որի ընթացքում կատարվում է ժառանգական տեղեկատվության փոխանցում սերնդեսերունդ կոչվում է բազմացում:
Բնության մեջ հանդիպում է բազմաբջիջ օրգանիզմների բազմացման երկու եղանակ՝
1. Անսեռ բազմացում
2. Սեռական բազմացում
Անսեռ բազմացում: Ինչպես արդեն գիտենք, բույսն իր վեգետատիվ օրգանների միջոցով, օրինակ` տերևներով, ցողունների կամ արմատների կտրոններով կարող է բազմանալ: Այս դեպքում որոշակի պայմանների առկայությամբ բույսի որևէ վեգետատիվ հատվածից սկսում են աճել բույսի մնացյալ հյուսվածքներն ու օրգանները: Արդյունքում բույսը կրկնապատկվում է` հետևաբար, բազմանում է: Բազմացման այս ձևը կոչվում է անսեռ կամ վեգետատիվ: Բազմացման այս ձևի ժամանակ բազմացմանը մասնակցում է միայն մեկ օրգանիզմ:
Նոր բույսի զարգացումը բուսական վեգետատիվ օրգաններից կոչվում է վեգետատիվ բազմացում:Վեգետատիվ բազմացումը բնորոշ է ծաղկավոր բույսերի հիմնական մեծամասնությանը և որոշ կենդանիների` աղեխորշավոր հիդրային, տափակ որդերին:Մի շարք բույսերին բնորոշ է նաև սպորներով բազմացումը:
Սպորը վեգետատիվ բջիջ է, որը զարգանում է վեգետատիվ հատուկ օրգանում` սպորանգիումում: Հողի մեջ սպորը ծլում է և նրանից սկսում է աճել նոր և ամբողջական բույս:Սպորներով կարող են բազմանալ` մամուռները, պտերները, սնկերը, գետնամուշկերը:
Սեռական բազմացում: Դուք արդեն ծանոթացել եք բույսի գեներատիվ օրգաններին: Դրանք բույսի սեռական բազմացումը ապահովող և դրա արդյունքում առաջացող օրգաններն են:Բույսի սեռական օրգաններում` ծաղիկներում, ձևավորվում են հատուկ, մյուս բջիջներից տարբերվող բջիջներ: Դրանք սեռական բջիջներն են:
Օրգանիզմի սեռական օրգաններում առաջացող բջիջները կոչվում են սեռական բջիջներ կամ գամետներ:Սեռական բջիջները լինում են երկու տեսակի` արական և իգական: Սեռական բազմացման իրականացման համար անհրաժեշտ է արական և իգական սեռական բջիջների միաձուլում:Սեռական բջիջների միաձուլումը կոչվում է բեղմնավորում:Նոր օրգանիզմի առաջացումը բեղմնավորմամբ կոչվում է սեռական բազմացում:Եթե օրգանիզմն ունի և՛ արական, և՛ իգական սեռական բջիջներ, ապա նա կոչվում է հերմաֆրոդիտ (կաղնին, եգիպտացորենը, վարունգը, ձմերուկը):Եթե օրգանիզմն ունի կամ արական, կամ իգական սեռական բջիջներ, ապա նա բաժանասեռ է (բարդին ուռենին, չիչխանը, դափնին):

Կենդանիների գերակշռող մասը բազմանում է սեռական եղանակով:

Անսեռ բազմացման ժամանակ մի բույսից առաջանում է նոր բույսը, որն առանց բացառությունների նույնական է ծնողական ձևի հետ:Սեռական բազմացման ժամանակ նոր առաջացած կենդանին պահպանում է օրգանիզմի հիմնական հատկանիշները, բայց տարբերվում է նրանցից:Այդ պատճառով մենք նման ենք մեր ծնողներին, սակայն նրանց կրկնօրինակումը չենք:Կարելի է կռահել, որ ի տարբերություն անսեռ բազմացման, սեռական բազմացման արդյունքում մեծանում է օրգանիզմների բազմազանությունը: Չէ՞ որ մենք բոլորս ինքնատիպ ենք և տարբերվող:Սեռական բջիջների միաձուլումով առաջանում է նոր օրգանիզմի սաղմը: Այն գտնվում է բույսերի սերմում և դրա գլխավոր մասն է հանդիսանում: Սերմը և սաղմը հուսալիորեն պաշտպանված են` գտնվելով պտղի մեջ:Սերմը արտաքինից պատված է սերմնամաշկով, որը նրան պաշտպանում է անբարենպաստ ազդեցությունից: Կարելի է հեշտությամբ առանձնացնել լոբու սերմերի սերմնամաշկը:Սաղմը ապագա օրգանիզմն է կենդանի, բայց դեռևս չզարգացած վիճակում:Էնդոսպերմը գոյացություն է, որը պարունակում է հարուստ սննդանյութեր, որոնց հաշվին սերմի սաղմը ծլում է հողում: Շաքիլը սերմի ներքին տարածությունը լցնող միավոր է:Սերմի ծլման համար անհրաժեշտ է խոնավություն, օդ, +15°C/+20°C ջերմաստիճան : Այդ պայմաններում հողում սերմնամաշկը պատռվում է, էնդոսպերմը սնուցում է սաղմի զարգացումը: Սաղմնային արմատիկից դեպի հողի խորքերը աճում է բույսի արմատը, իսկ սաղմնային ցողունիկից դեպի երկրի մակերևույթ` բույսի ցողունն ու ընձյուղները: Էնդոսպերմի սննդանյութերը բավարարում են մինչև բույսի ինքնուրույն սննդառությունը:

1.

Որտե՞ղ է կազմավորվել հայ ժողովուրդը։
Հայկական լեռնաշխարհում։

---

2.

Թվիր լեռներ, դաշտեր, գետեր, լճեր։

• Լեռներ՝ Արարատ, Արագած
• Դաշտեր՝ Արարատյան, Շիրակի
• Գետեր՝ Արաքս, Հրազդան
• Լճեր՝ Սևան, Վան

---

3.

Առաջին պետական կազմավորումը։
Հայասա։

---

4.

Ո՞ր նահապետի անունով կոչվեցինք «հայ»։ Հայկ։

---

5.

Ի՞նչ է քաղաքակրթությունը։ Մշակույթի, պետության, գրի, քաղաքի զարգացած մակարդակ։

---

6.

Ե՞րբ ստեղծվեց Վանի թագավորությունը, և այլ անունները։
Մ.թ.ա. 9-րդ դար։ Ուրարտու, Բիայնիլի։

---

7.

Ո՞ր թվով պետությունն էր Վանը։ Առաջին թագավորը։
Երրորդ։ Արամե։

---

8.

Ի՞նչ արեցին Վանի արքաները։
Միավորեցին, ընդլայնեցին, ամրապնդեցին պետությունը։

---

9.

Ինչպե՞ս դարձավ Պարույր Սկայորդին թագավոր։
Աջակցեց Մարքերին, ճանաչվեց արքա։

---

10.

Ինչո՞ւ կարևոր էին Երվանդ Ա-ն և Տիգրանը։
Պահպանեցին երկրի անկախությունը։

739. Երկու արկղում կա 15,9 կգ հատապտուղ: Առաջին արկղում 2 անգամ շատ հատապտուղ կա, քան երկրորդում: Քանի՞ կիլոգրամ հատապտուղ կա յուրաքանչյուր արկղում: x+2x=15.93 x=15.9 x=5.3
740. 45 կգ ծիրանը տեղավորվել է երեք արկղերում՝ 2 : 3 : 4 հարաբերությամբ։ Քանի՞ կիլոգրամ ծիրան է տեղավորվել յուրաքանչյուր արկղում: 10, 15, 20
741. Խաղողի առաջին այգու մակերեսը 5 անգամ մեծ է երկրորդ այգու մակերե սից: Ընդ որում՝ առաջին այգու մակերեսը 22,8 հա-ով մեծ է երկրորդից: Քանի՞ հեկտար է յուրաքանչյուր այգու մակերեսը։ 28,5
742. Կոմպոտ պատրաստելու համար օգտագործվում է խնձորի չիր՝ 8 մաս, ծիրանի չիր՝ 4 մաս և չամիչ` 3 մաս: Յուրաքանչյուր տեսակից քանի՞ կիլոգրամ է անհրաժեշտ 5,4 կգ նման խառնուրդ պատրաստելու համար։ 2, 88, 1, 44, 1,08
743. Դեղորայքի կաթոցիչում կա 10 գ կատվախոտի թուրմ, որը կազմում է 500 կաթիլ: Գտի´ր կատվախոտի թուրմի 1 կաթիլի զանգվածը:

0,02

1. 4,5 + 3,7 =ա) 8,1  բ) 8, 2  գ) 9,2  դ) 6,8

1. 6,2 – 2,8 =ա) 4,0  բ) 3,4  գ) 3,6  դ) 2,8

1. 0,75 + 1,36 =ա) 2,01  բ) 1,91  գ) 2,11  դ) 2,05

1. 8,9 – 3,45 =ա) 5,55  բ) 6,45  գ) 4,55  դ) 5,45

1. 5,25 + 2,775 =ա) 7,925  բ) 8,025  գ) 7,925  դ) 8,05

1. 10,5 – 6,175 =ա) 4,325  բ) 5,225  գ) 4,425  դ) 4,375

1. 12,8 + 3,95 =ա) 16,25  բ) 16,75  գ) 15,85  դ) 17,2

1. 9,2 – 4,38 =ա) 4,92  բ) 4,82  գ) 5,12  դ) 5,22

1. 3,4 × 2 =ա) 6,8  բ) 5,4  գ) 7,4  դ) 6,4

1. 1,5 × 0,6 =ա) 0,8  բ) 0,9  գ) 1,1  դ) 1,0

1. 2,75 × 3 =ա) 8,25  բ) 7,75  գ) 8,0  դ) 7,25

1. 4,2 × 1,1 =ա) 4,62  բ) 4,52  գ) 4,71  դ) 4,95

1. 0,5 × 0,25 =ա) 0,125  բ) 0,15  գ) 0,2  դ) 0,1

1. 6,8 × 0,75 =ա) 5,1  բ) 5,0  գ) 5,25  դ) 5,6

1. 9,6 × 0,05 =ա) 0,45  բ) 0,46  գ) 0,48  դ) 0,5

1. 6,4 ÷ 2 =ա) 3,4  բ) 3,2  գ) 3,1  դ) 2,4

1. 7,2 ÷ 0,6 =ա) 12  բ) 10,2  գ) 11,2  դ) 10

1. 3,75 ÷ 0,25 =ա) 15  բ) 12,5  գ) 13  դ) 14,5

1. 2,4 ÷ 0,2 =ա) 11  բ) 12  գ) 13  դ) 10

1. 5 ÷ 0,5 =ա) 10  բ) 2,5  գ) 15  դ) 5,5

1. 4,56 ÷ 1,2 =ա) 3,7  բ) 3,6  գ) 3,8  դ) 3,5

1. 8,1 ÷ 3 =ա) 2,8  բ) 2,6  գ) 2,7  դ) 2,9

բ

ԹԵՍՏ – Հաշվիր տառային արտահայտությունների արժեքները
1. 1. Եթե a = 4 , ապա a + 7 =
ա) 11
բ) 12
գ) 10
դ) 14

1. 2. Եթե b = 6 , ապա 3b =
ա) 18
բ) 9
գ) 12
դ) 21

1. 3. Եթե x = 5 , ապա x²
ա) 10
բ) 25
գ) 15
դ) 20

1. 4. Եթե m = 10 , ապա m — 4 =
ա) 6
բ) 5
գ) 8
դ) 4

1. 5. Եթե a = 3 , ապա 2a + 5 =
ա) 10
բ) 9
գ) 11
դ) 8

1. 6. Եթե x = 7 , ապա x + 3 × 2 =
ա) 20
բ) 13
գ) 17
դ) 30

1. 7. Եթե n = 4 , ապա n² — 2=
ա) 12
բ) 14
գ) 16
դ) 10

1. 8. Եթե b = 9 , ապա b ÷ 3 + 2 =
ա) 4
բ) 3
գ) 5
դ) 6

1. 9. Եթե x = 2 , ապա 5x — 1 =
ա) 10
բ) 11
գ) 9
դ) 8

1. 10. Եթե a = 6 , ապա (a + 2)²=
ա) 36
բ) 64
գ) 49
դ) 16

1. 11. Եթե m = 8, n = 2 , ապա m ÷ n + 5 =
ա) 9
բ) 6
գ) 8
դ) 7

1. 12. Եթե a = 5, b = 3 , ապա ab =
ա) 15
բ) 8
գ) 12
դ) 18

1. 13. Եթե x = 3 , ապա (x + 1)(x — 1) =
ա) 8
բ) 6
գ) 9
դ) 4

1. 14. Եթե a = 2, b = 4 , ապա a² +  b² =
ա) 20
բ) 18
գ) 16
դ) 12

1. 15. Եթե y = 10 , ապա y ÷ 2 + 3 × 2 =
ա) 11
բ) 10
գ) 12
դ) 13

ԹԵՍՏ – Տառային արտահայտություններ՝ տասնորդական կոտորակներով
1. 1. Եթե a = 2,5 , ապա a + 1,3 =

ա) 3,8
բ) 4,0
գ) 3,5
դ) 4,2

1. 2. Եթե b = 4,2 , ապա b — 1,1 =

ա) 3,0
բ) 3,1
գ) 2,9
դ) 2,8

1. 3. Եթե x = 1,5 , ապա 2x =
ա) 3,0
բ) 2,5
գ) 3,5
դ) 2,0

1. 4. Եթե y = 3,6 , ապա y ÷ 2 =
ա) 1,6
բ) 1,8
գ) 2,0
դ) 2,2

1. 5. Եթե m = 5,5 , ապա m + 4,5 =
ա) 10,0
բ) 9,5
գ) 11,0
դ) 10,5

1. 6. Եթե a = 6,2 , ապա a — 2,7 =
ա) 3,4
բ) 3,5
գ) 3,6
դ) 3,3

1. 7. Եթե x = 0,8 , ապա x × 10 =
ա) 8,0
բ) 8
գ) 7,8
դ) 9,0

1. 8. Եթե n = 7,2 , ապա n ÷ 3 =
ա) 2,5
բ) 2,4
գ) 2,3
դ) 2,2

1. 9. Եթե b = 3,3 , ապա b + 0,7 =
ա) 3,9
բ) 4,0
գ) 4,1
դ) 4,2

1. 10. Եթե y = 9,0 , ապա y — 5,5 =
ա) 3,4
բ) 3,3
գ) 3,5
դ) 4,0

1․ x + 5 = 8
 x = 8 − 5 = 3

2․ x − 4 = 3
 x = 3 + 4 = 7

3․ 2x = 10
 x = 10 ÷ 2 = 5

4․ 3x = 15
 x = 15 ÷ 3 = 5

5․ 4x + 2 = 18
 4x = 18 − 2 = 16 ⇒ x = 16 ÷ 4 = 4

6․ 5x − 7 = 8
 5x = 8 + 7 = 15 ⇒ x = 15 ÷ 5 = 3

7․ 6x + 3 = 21
 6x = 21 − 3 = 18 ⇒ x = 18 ÷ 6 = 3

8․ 7x − 5 = 23
 7x = 23 + 5 = 28 ⇒ x = 28 ÷ 7 = 4

9․ 2(x + 4) = 18
 x + 4 = 18 ÷ 2 = 9 ⇒ x = 9 − 4 = 5

10․ 3(x − 2) = 15
 x − 2 = 15 ÷ 3 = 5 ⇒ x = 5 + 2 = 7

11․ 4(x + 1) − 2 = 18
 4(x + 1) = 18 + 2 = 20 ⇒ x + 1 = 5 ⇒ x = 4

12․ 5(x − 3) + 7 = 17
 5(x − 3) = 17 − 7 = 10 ⇒ x − 3 = 2 ⇒ x = 5

13․ 2(x + 5) − 3 = 19
 2(x + 5) = 22 ⇒ x + 5 = 11 ⇒ x = 6

14․ 3(x − 4) + 2x = 8
 3x − 12 + 2x = 8 ⇒ 5x − 12 = 8 ⇒ 5x = 20 ⇒ x = 4

15․ 4x − 2(x + 3) = 6
 4x − 2x − 6 = 6 ⇒ 2x − 6 = 6 ⇒ 2x = 12 ⇒ x = 6

16․ 5(x − 2) − 3(x + 1) = 4
 5x − 10 − 3x − 3 = 4 ⇒ 2x − 13 = 4 ⇒ 2x = 17 ⇒ x = 8.5

17․ 2(x + 3) + 3(x − 1) = 19
 2x + 6 + 3x − 3 = 19 ⇒ 5x + 3 = 19 ⇒ 5x = 16 ⇒ x = 3.2

18․ 3(x − 2) − 2(x − 5) = 7
 3x − 6 − 2x + 10 = 7 ⇒ x + 4 = 7 ⇒ x = 3

19․ 6(x − 1) − 4(x + 2) + x = 5
 6x − 6 − 4x − 8 + x = 5 ⇒ (6x − 4x + x) − 14 = 5 ⇒ 3x − 14 = 5 ⇒ 3x = 19 ⇒ x = 6.33̅ (կամ 19/3)

20․ 2(3x − 4) − (x + 5) + 7 = 3x + 2
 6x − 8 − x − 5 + 7 = 3x + 2 ⇒ 5x − 6 = 3x + 2 ⇒ 2x = 8 ⇒ x = 4