Category: Մայրենի

118. Կարդա´ տրված բառերը և պարզի´ր, թե ինչպե՞ս է կարդացվում ընդգծված սկզբնատառ ե-ն:

Երևան, երազ, եկեղեցի, ելակ, երգ, երկինք, երդում, եզակի, երակ:

Այս բառերը կարդացվում են Յ-ով:

119. Տրված նախադասություններում գտի´ր այնբառերը, որոնց սկզբնատառ ե—ն կարդացվում է է:

Ձեր հարևանի որդին եմ:
Այդ թիմի մարզիկների՞ց ես:
Մենք լավ ընկերներ ենք:
Արդեն մեծ տղաներ եք:
Իմ բարեկամներն են:

120. Կարդա´ տրված բառերը և պարզի´ր, թե ինչպե՞ս են կարդացվում ընդգծված ե տառերը:

Լեռնային, գերազանց, դերասան, բերանբաց,մեղավոր, տարեկան, ջրաներկ, Նարե, ծովեզր, տասներեք, քառասուներկու, մեներգ, համերգ, ապերջանիկ, աներևակայելի, աներևույթ:

Այս բառերը կարդացվում են շշաձև Է-ով:

Համագործակցային նախագիծ

«Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի կրտսեր դպրոցները ներկայացնում են միասնական ընթերցում-ներկայացում՝ «Սասունցի Դավիթը» (Հ․ Թումանյանի մշակում)։

Մասնակիցներ՝ Հյուսիսային, Հարավային, Արևելյան, Արևմտյան դպրոցների 5-րդ դասարանցիներ

Ընթերցում-ներկայացման օրը՝ դեկտեմբերի 1

Համակարգող դասավանդողներ՝ Քրիստինե Շահբազյան, Գոհար Բալջյան, Արմինե Աբրահամյան, Նառա Նիկողոսյան, Սոֆյա Մամյան, Անահիտ Հովսեփյան

Նախապատրաստական աշխատանքներ

Հայոց ազգային էպոսը, ծանոթացում <Սասնա ծռեր> էպոսի բովանդակությանը

<Սասնա ծռեր> էպոսի համառոտ պատմությունը։

Տեսապատումների շարքը

<Սանասար և Բաղդասար>, համառոտ տեսապատում

<Մեծ Մհեր>

<Սասունցի Դավիթ>- ռադիոընթերցումը

<Սասմա Մհեր>— Ավետիք Իսահակյան․ ռադիոընթերցում, վիպերգ

<Սասնա ծռեր> էպոսի ավանդական երգերը

<Սասունցի Դավիթ> Հ․ Թումանյանի մշակումը

Ընթերցում-ներկայացման բովանդակությունը՝

Միասնական

Առյուծ Մըհերը, զարմով դյուցազուն,
Քառասուն տարի իշխում էր Սասուն.
Իշխում էր ահեղ, ու նըրա օրով
Հավքն էլ չէր անցնում Սասմա սարերով։ ( դադար, ապա թմբուկի հարվածներ)
Սասմա սարերից շա՜տ ու շատ հեռու
Թնդում էր նրա հռչակն ահարկու,
Խոսվում էր իր փառքն, արարքն անվեհեր.
Հազար բերան էր — մի Առյուծ-Մհեր։

Մհերն է իշխում, Մհերն է իշխում, Մհերն է իշխում․ Մհերն է իշխում (ցածր ձայնով սկսում ենք, բարձր ձայնով՝ կտրուկ ավարտում)։

Էսպես, ահավոր առյուծի նըման,
Սասմա սարերում նստած էր իշխան
Քառասուն տարի։
Քառասուն տարում
«Ա՜խ» չէր քաշել նա դեռ իրեն օրում.
Բայց հիմի, երբ որ եկավ ծերացավ,
Էն անահ սիրտը ներս սողաց մի ցավ։ ( դադար, ապա թմբուկի հարվածներ)

.Սկըսավ մըտածել դյուցազուն ծերը.
— Հասել էն կյանքիս աշնան օրերը,
Շուտով սև հողին կերթամ ես գերի,
Կանցնի ծըխի պես փառքը Մըհերի,
Կանցնեն և՛ անուն, և՛ սարսափ, և՛ ահ,
Իմ անտեր ու որբ աշխարքի վըրա
Ոտի կըկանգնեն հազար քաջ ու դև…
Մի ժառանգ չունեմ՝ իմ անցման ետև
Իմ թուրը կապի, Սասուն պահպանի…
Ու միտք էր անում հըսկան ծերունի։

Մինչև Նոյեմբերի 2-ը

Էստեղ ինչ-որ երգ հնչի

***

Շարունակենք միասին կարդալ

Մի օր էլ՝ էն գորշ հոնքերը կիտած
Երբ միտք էր անում, երկընքից հանկարծ
Մի հուր-հըրեղեն հայտնվեց քաջին,
Ոտները ամպոտ կանգնեց առաջին։

Ընթերցում է Հարավային դպրոցը.

— Ողջո՜ւյն մեծազոր Սասմա հըսկային.
Քու ձենը հասավ աստծու գահին,
Ու շուտով նա քեզ մի զավակ կըտա։
Բայց լավ իմանաս, լեռների արքա,
Որ օրը որ քեզ ժառանգ է տըվել,
Էն օր կըմեռնեք քու կինն էլ, դու էլ։ բոլորով արձագանքնեն՝ քու կինն էլ, դու էլ։

Ընթերցում է Հարավային դպրոցը.
— Իր կամքը լինի, ասավ Մհերը.
Մենք մահինն ենք միշտ ու մահը մերը,
Բայց որ աշխարքում ժառանգ ունենանք,
Մենք էլ նըրանով անմեռ կըմընանք։

Ընթերցում է Արևմտյան դպրոցը․
Հըրեշտակն էստեղ ցոլացավ նորից,
Ու էս երջանիկ ավետման օրից
Երբ ինը ամիս, ինը ժամն անցավ,
Առյուծ-Մըհերը զավակ ունեցավ։
Դավիթ անվանեց իրեն կորյունին,

Բոլորը միասին․ Դավի՜թ, Դավիթ , Դավիթ Դավիթ ․․․

Կանչեց իր ախպեր Ձենով Օհանին,
Երկիրն ու որդին ավանդեց նըրան,
Ու կինն էլ, ինքն էլ էն օրը մեռան։

Հնչում է «Հազար ողորմի․․․» շարքից` (Մուլտֆիլմում՝ սկսած 1:05 րոպեից․․․)

***

Ընթերցում են միասին

Էս դարում Մըսըր անհաղթ ու հզոր
Մըսրա-Մելիքն էր նըստած թագավոր։
Հենց որ իմացավ՝ էլ Մըհեր չըկա,
Վեր կացավ կըռվով Սասունի վըրա։
Ձենով Օհանը ահից սարսափած՝
Թըշնամու առաջն ելավ գըլխաբաց,
Աղաչանք արավ, ընկավ ոտները.

Մինչև Նոյեմբերի 6-ը

Advertisements

REPORT THIS AD

Ընթերցում է Արևելյան դպրոցը․
— Դու եղիր, ասավ, մեր գլխի տերը,
Ու քու շըվաքում քանի որ մենք կանք,
Քու ծառան լինենք, քու խարջը միշտ տանք,
Միայն մեր երկիր քարուքանդ չանես
Ու քաղցըր աչքով մեզ մըտիկ անես։

Ընթերցում է Հյուսիսային դպրոցը․

— Չէ՛, ասավ Մելիք, քու ամբողջ ազգով
Անց պիտի կենաս իմ թըրի տակով,
Որ էգուց-էլօր, ինչ էլ որ անեմ,
Ոչ մի սասունցի թուր չառնի իմ դեմ․․․ ( դադար, ապա թմբուկի հարվածներ)

Միասին ենք ընթերցում

Ու գընաց Օհան՝ բոլոր-բովանդակ
Սասունը բերավ, քաշեց թըրի տակ
Մենակ Դավիթը, ինչ արին-չարին,
Մոտ չեկավ դուշման Մելիքի թըրին։

Ընթերցում է Հարավային դպրոցը․

Եկան քաշեցին՝ թե զոռով տանեն,
Թափ տըվավ, մարդկանց գըցեց դես ու դեն,
Փոքրիկ ճըկույթը մի քարի առավ,
Ապառաժ քարից կըրակ դուրս թըռավ։ ( դադար, ապա թմբուկի հարվածներ)
Ընթերցում է Հարավային դպրոցը․

— Պետք է սպանեմ էս փոքրիկ ծուռին,
Ասավ թագավորն իրեն մեծերին։
Ընթերցում է Արևելյան դպրոցը․

Թագավո՛ր, ասին, դու էսքան հըզոր,
Թըրիդ տակին է ողջ Սասունն էսօր.
Ի՞նչ պետք է անի քեզ մի երեխա,
Թեկուզ իր տեղով հենց կըրակ դառնա։

Ընթերցում է Հարավային դպրոցը․

— Դո՛ւք գիտեք, ասավ Մըսրա թագավոր,
Բայց թե իմ գըլխին փորձանք գա մի օր,
Էս օրը վըկա,
Սըրանից կըգա։

Արևմտյան դպրոց

Էս որ պատահեց, մեր Դավիթ հըսկան
Մի մանուկ էր դեռ յոթ֊ութ տարեկան․
Մանուկ եմ ասում, բայց էնքան ուժեղ,
Որ նըրա համար թե մարդ,— թե մըժեղ։
Բայց վա՜յ խեղճ որբին աշխարքի վըրա,
Թեկուզ Առյուծի կորյուն լինի նա։

Ձենով Օհանին ուներ մի չար կին։
Մին-երկու լըռեց, մի օր էլ կարգին
Իրեն մարդու հետ սկըսավ կըռվել.

Հյուսիսային

— Ես մենակ հոգի, հազար ցավի տեր,
Ի՜նչ ես ուրիշի եթիմը բերել,
Նըստեցրել գըլխիս պարապ հացակեր․․․
Հո՜ղեմ գըլուխը․․․ ես գերի հո չե՞մ՝
Ամենքի քեֆի ետևից թըռչեմ․․․
Մի կուռ կորցըրո՛ւ, կարգի՛ր մի բանի,
Գընա, իր համար աշխատանք անի․․․

Հարավային

Գընաց Օհանը երեխի ոտի
Մի զույգ ոտնաման բերավ երկաթի,
Երկաթի մի կոռ շալակին դըրած,
Ու արավ Սասմա քաղքի գառնարած։

Միասին՝

«Է՜յ ջան, սարե՛ր,
Սասման սարե՜ր․․․»

Հարավային

Որ կանչեց, նըրա ձենից ահավոր

Դըղորդ-դըմբդըմբոցն ընկավ սար ու ձոր․
Վայրի գազաններ բըներից փախան,
Քարեքար ընկան, դատարկուն եղան։
Դավիթը ընկավ նըրանց ետևից,
Որին մի սարից, որին մի ձորից—
Աղվես, նապաստակ, գել, եղնիկ բըռնեց,
Հավաքեց, բերավ, գառներին խառնեց,

Արևմտյան

Հե՛յ ուլատեր, հե՛յ գառնատեր․

Ելե՛ք, շուտով բացեք դըռներ.
Ով մինն ուներ— տասն եմ բերել,
Ով տասն ուներ— քըսանն արել…
Շուտով ելե՛ք, եկե՜ք, տարե՜ք,
Ձեր գառն ու ուլ գոմերն արեք։

Մինչև Նոյեմբերի 11-ը

Արևելյան

Լուսին իշխաններ ելան միասին,

Գընացին Ձենով Օհանին ասին.
— Տո՛ Ձենով Օհան, տո՛ մահի տարած,
Էս խենթը բերիր, արիր գառնարած,
Ոչ գառն է ջոկում, ոչ գելն ու աղվես,
Գազանով լըցրեց մեր քաղաքն էսպես,
Աստված կըսիրես՝ դի՛ր ուրիշ բանի,
Թե չէ էս խա՛լխին լեղաճաք կանի։

Հարավ՝

Համբավը տարան Մըսրա Մելիքին.
— Հապա՜ չես ասիլ՝ Դավիթը կըրկին
Հոր վանքը շինել, իշխան է դառել,
Դու օխտը տարվան խարջը չես առել։

Մելիք զայրացավ.
— Գընացե՛ք, ասավ,
Բադին, Կոզբադին,

Սյուդին, Չարխադին,
Սասմա քար ու հող տակն ու վեր արեք,
Իմ օխտը տարվան խարաջը բերեք։

Միասին՝

Հե՜յ, ո՞ւր ես, Դավի՜թ, հայոց պահապան,
Քարը պատըռվի— դո՛ւրս արի մեյդան։/թմբուկի հարվածներ, սովորողների դոփյուններ/

Արևմուտք՝

— Կորե՛ք, անզգամ դուք Մըսրա շըներ,
Բա չե՞ք իմացել դուք Սասմա ծըռեր…
Մեռա՞ծ եք կարծում դուք մեզ, թե՞ շըվաք,

Կուզեք մեր երկիր դընեք խարջի տա՜կ…
Բարկացավ Դավիթ, չափը շըպըրտեց,
Տըվավ Կողբադնի գըլուխը ջարդեց,
Չափի փըշրանքը պատն անցավ, գընաց,
Մինչև օրս Էլ դեռ գընում Է թըռած։
Ու ելան՝ թափած ոսկին թողեցին,
Հայոց աշխարքից փախան գընացին
Բադին, Կոզբադին,
Սյուդին, Չարխադին։ /Էստեղ լավ կլինի մի հատ պար լինի/

Հյուսիս՝

Ձենով Օհանին զարմանքը տարավ։
Քուրքը ուսն առավ, սարը բարձրացավ.
Սարը բարձրացավ, տեսավ, ի՜նչ տեսավ։

Մըսրա թագավոր ելել է, եկել,
Եկել, մեր դաշտին բանակ է զարկել.
Թիվ կա աստղերին, թիվ չկա զորքին…

Վա՜յ մեր արևին, վա՜յ մեր աշխարքին…
Ե՜կ, ոսկին տանենք, աղջիկներ տանենք,
Չոքենք առաջին, պաղատանք անենք,
Գուցե թե գըթա,
Մեզ սըրի չըտա…

Արևելյան՝

Մըսրա թագավոր ելել է, եկել,
Եկել, մեր դաշտին բանակ է զարկել.
Թիվ կա աստղերին, թիվ չկա զորքին…

Վա՜յ մեր արևին, վա՜յ մեր աշխարքին…
Ե՜կ, ոսկին տանենք, աղջիկներ տանենք,
Չոքենք առաջին, պաղատանք անենք,
Գուցե թե գըթա,
Մեզ սըրի չըտա…

Հարավ՝

— Դու կա՛ց, հորեղբայր, դու դարդ մի՛ անիր.
Գընա՛, քու օդում դու հանգիստ քընիր.
Հիմի ես կելնեմ, Սասմա դաշտ կերթամ,
Մըսրա-Մելիքին պատասխան կըտամ։

Ընթերցում է Արևմտյան դպրոցը․

Հագավ Դավիթ զենքն ու զըրահ,
Կապեց գոտին, Թուր-Կեծակին,
Խաչն էլ իր հաղթ բազկի վըրա,
Ելավ, հեծավ Առյուծ հոր ձին,
Հոր ձին հեծավ ու մըտրակեց։

Մինչև Նոյեմբերի 17-ը

***

Միասնական

— Ով քընած եք՝ արթուն կացե՜ք,
Ով արթուն եք՝ ելե՜ք, կեցե՜ք,
Ով կեցել եք՝ զենք կապեցե՜ք,
Զենք եք կապել՝ ձի թամբեցե՜ք,
Ձի եք թամբել՝ ելե՜ք, հեծե՜ք,
Հետո չասեք՝ թե մենք քընած —
Դավիթ գող-գող եկավ, գընաց…

Չասե՜ք, չասե՜ք, չասե՜ք, չասե՛ք (ցածր ձայնով սկսում ենք, բարձր ձայնով՝ կտրուկ ավարտում)։

Հնչում է թմբուկների ձայնը․․․

Հյուսիս՝

— Կըռիվ անենք, ասավ Մելիք,
Իմն է միայն զարկն առաջին։
— Քոնն է, զարկի՛ր, կանչեց Դավիթ,
Գընաց, կեցավ դաշտի միջին։

Ելավ, կանգնեց Մըսրա-Մելիք,

Գընաց մինչև հողը Մըսրա,
Ու էնտեղից, գուրզը ձեռին
Քըշեց, եկավ Դավթի վըրա։

Արևելք՝

Եկավ, զարկեց բոլոր ուժով,
Ծանըր զարկով հըսկայական,
Փոշին ելավ Սասմա դաշտից,
Բըռնեց երեսն արեգական։

Երեք գիշեր ու երեք օր

Փոշին կանգնեց ամպի նըման,
Երեք գիշեր ու երեք օր
Բոթը տըվին Դավթի մահվան։

Արևմուտք՝

Մելի՛ք, ասավ, ո՞ւմն է հերթը։
Սարսափ կալավ գոռ Մելիքին,
Մահվան դողը ընկավ սիրտը

Ու տապ արավ գոռոզ հոգին։

Ասավ, ելավ ու փոթորկեց,
Թըռավ, ցոլաց Դավթի հուր ձին,
Ձին փոթորկեց, փայլատակեց
Ու ցած իջավ Թուր-Կայծակին։

Անցավ քառսուն գոմշի կաշին,
Անցավ քառսուն քարերը ցած,
Միջից կըտրեց ժանտ հըրեշին,
Օխտը գազ էլ դենը գընաց։

Մինչև Նոյեմբերի 23-ը

Հարավ՝

Էս որ տեսավ Մըսրա բանակ,
Ջուր կըտըրվեց ահ ու վախից։
Դավիթ կանչեց.— Մի՛ վախենաք,

Ակա՛նջ արեք հալա դեռ ինձ։

***

Վերջին հատված, Միասնական

Դարձե՛ք եկած ճանապարհով
Ձեր հայրենի հողը Մըսրա.
Բայց թե մին էլ զենք ու զոռով
Վեր եք կացել դուք մեզ վըրա,

Հորում լինեն քառսուն գազ խոր
Թե ջաղացի քարի տակին, —
Կելնեն ձեր դեմ, ինչպես էսօր,
Սասմա Դավիթ, Թուր-Կեծակին։

Էն ժամանակ աստված գիտի,
Ով մեզանից կըլնի փոշման.
Մե՞նք, որ կելնենք ահեղ մարտի,
Թե՞ դուք, որ մեզ արիք դուշման։

1.    Վերադասավորի՛ր «մոկասեծ» տառախումբը և գրի՛ր ստացածդ բառը։  

Մոծակ ես, ոսկեծամ

2.    Օգնի՛ր կենդանիներին հասնել իրենց տները։ 

Ա․Արջ, կով, հավ, ոչխար, շուն, մեղու, ծիծեռնակ 

Բ․ Փեթակ, հավանոց, բույն, որջ, գոմ, բուն, փարախ 

Արջ-որջ
Կով-գոմ
Հավ-հավանոց
Ծիծեռնակ-բույն
Մեղու-փեթակ
Շուն-բուն
Ոչխար-փարախ

3.       Ո՞ր ասացվածքն է «թաքնվել» նկարում։*

Չարի վերջը

4.     Ո՞ր տառերի միջև չեն կարող լինել և՛ «ա», և՛  «ո» տառերը։ 

Գ-մ, կ-վ, ն-վ, բ-յ, գ-լ։ 

Նավ

5.     Մարդու մարմնի ո՞ր  մասն է, որի «անունով» բանջարեղեն է աճում տատիկի այգում։ 

Բազուկ

6.     Տրված բառակապակցություններից որի՞  մեջ «ոսկե» բառը փոխաբերական իմաստ չի արտահայտում․ 

Ոսկե սիրտ

Ոսկե աշուն 

Ոսկե ձեռքեր 

Ոսկե ապարանջան 

Ոսկե ապարանջան 

7.     «Հացենի, բալենի, նռնենի, թզենի, թթենի, խնձորենի» շարքում  ո՞րն է ավելորդ և ինչո՞ւ։ 

Հացենի

8.     Իսկ գիտե՞ս, թե բոլոր բառերի ո՞ր մասն է ծառը թաքցրել հողում։ 

Արմատ

9.     Քեզ ծանոթ բանաստեղծության տողերը խառնվել են, դասավորի՛ր դրանք և գրի՛ր հեղինակի անունը։ 

Ու տարուբերվեց հինավուրց կաղնին: 

Շշուկով դիպավ իր հարևանին, 

Խշխշաց հանկարծ իմ գլխի վերև 

Քամու համբույրից դողաց մի տերև, 

Քամու համբույրից դողաց մի տերև
Շշուկով դիպավ իր հարևանին,
Խշխշաց հանկարծ իմ գլխի վերև
Ու տարուբերվեց հինավուրց կաղնին:

10. Լրացրո՛ւ նշված բառերի բաց թողնված տառերը։ Այդ բառերը գործածելով՝ հորինի՛ր աշնան մասին պատում։ 

Ար․․․ային, ոսկեհանդեր․․․, տեր․․․աթափ, գունազար․․․ել, բեր․․․ահավաք։ 

Արևային,ոսկեհանդերզ, տերևաթափ, գունազարդել, բերքահավաք:

Աշուն էր տերևները գունազարդարել էին անտառը: Տերևները փոխվում դառնում էին ոսկեհանդերձ: Աշնանաը բոլորը բերքահավաք էին անում իրենց այգիներում:

Այդ առավոտ ամեն ինչ պետք է փոխվեր, նա պետք է միաձուլվեր իր սարի հետ: Սարերը շատ էին, նրանք բարձր էին և ցածր, լայն ու նեղ: Ամեն մեկն ուներ իր ձևը՝ քարի գույնը, տեսակը:  Մեկը նման չէր մյուսին, մեկի վրա խոտ կար, մյուսի վրա՝ չկար, մեկը պատված էր ձյունով, մյուսը՝ ոչ, մեկի ձյունը լանջին էր, մյուսինը՝ գագաթին: Յանին սարերի մասին պատմել էին հարյուր անգամ, բայց նա դեռ չէր տեսել դրանք, ժամանակը եկել էր ու նա պետք է գնար սարերի մոտ, ընտրեր իր սարը և միաձուլվեր նրա հետ՝ դառնար սարի մի մասը, սարն էլ դառնար իր անբաժանելի մասը:

Երբ Յանը բացեց աչքերը՝ ուժեղ լույս էր, արևը հաճելի չէր դժվար քնից հետո, ամբողջ գիշեր նրան տանջումէին մտքերը: Նա արդեն չէր հիշում, թե ինչպես, բայց արդեն կանգնած էր սարերի մոտ: Սարերը նրա առջևէին, շարված էին աջ և ձախ, ինչպես սուպերմարկետում, կարծես դրված էին՝ ընտրելու համար: Դիմացն արահետ էր, որը տանում էր դեպի անվերջություն:

Յանին համակեց վախը, նա նայեց կապույտ երկնքին, նայեց դիմացը՝ ուժեղ արև էր, Յանին թվաց որվերջին անգամ է տեսնում արևը և թողեց, որ այն այրի իր աչքերը: Առաջ շարժվեց՝ վստահ, դանդաղքայլերով, նայեց աջ՝ առաջին սարին: Սարը բարձր էր՝ ոչ շատ լայն, լանջին խոտեր էին, ծաղիկներ, գագաթը չէր երևում, բայց գագաթին հասնող հատվածում ձյուն էր, Յանին թվաց, որ վերևում հետաքրքիր է, ուզեց բարձրանալ ու առաջին քայլն արեց, սկսեց բարձրանալ, ժպիտ հայտնվեց դեմքին, չհասկացավ, թե ինչու, բայց այդ ամենն սկսեց նրան դուր գալ: Սարը նրա առաջ բացեց իր գիրկը, նրան թվաց որ սարըգրկում է իրեն:

Ծաղիկները Յանին գեղեցիկ էին թվում, ոչինչ չէր վկայում այն մասին, որ Յանին կարող ենդժվարություններ սպասել:

Բայց դժվարություններն սկսվեցին այն պահից, երբ սարն սկսեց անկյունը փոքրացնել․ բարձրանալըդժվար էր դառնում: Յանը հեռվում մի փոքր սար տեսավ, որն արդեն բարձրացած կլիներ, եթե այն ընտրածլիներ: Նա սկսեց կասկածել․ արդյոք ճիշտ ընտրություն է արել: Դեռ երկար ճանապարհ պետք է անցներ, երեք անգամ ավելի, քան անցել էր, ու անկյունը գնալով սրվում էր, օդը սառում էր, ոտքի տակ ձյունըշատանում, մթնում էր, իսկ ինքը պետք է մինչև առավոտ հասներ գագաթին: Ժամանակը քիչ էր, Յանըփորձում էր քայլերն արագացնել, բայց դա նրա մոտ այնքան էլ հեշտ չէր ստացվում: Մտքերը խեղդում էինավելի ուժեղ քան սառը ծակող օդը: Նորից նայեց հեռվում գտնվող փոքրիկ սարին, որն արդեն ներքևում էր: Աչքերը լցվեցին արցունքներով, երբ տեսավ, թե դեռ ինչքան շատ ճանապարհ կա մինչև իր սարի գագաթը:

Յանն սկսեց մեղադրել ինքն իրեն.

-Ինչու՞ ընտրեցի այս ուղին, ինչու՞ այս բարդ ճանապարհն ընտրեցի, այստեղ ավելի գեղեցիկ սարերկային, այստեղ ավելի հեշտ ուղիներ կային: Ես ընտրեցի ամենաբարդը, որը կարծես թե չեմկարողանալու հաղթահարել: Այս ուղին ինձ համար չէր, այս ուղին ինքնահավան ու ինքնասեր մարդու ճանապարհ էր, ով իր մասին մեծ կարծիքի է, ով մտածում է, որ ինքն ամենակարող է, բայցամենակարող չէ: Ես ամենակարող չեմ։

Յանին շարունակում էին տանջել մտքերը, երբ սկսեց նորից բարձրանալ: Կասկածն շարունակում էր խեղդել, նա սկսեց մտածել, արդյո՞ք կհասցնի ետ իջնել, ու ուրիշ սար բարձրանալ: Բայց մտածեց, որ ամենդեպքում, իրեն հետաքրքրում է, թե ի՞նչ կա այս սարի գագաթին: Նայեց սարի բարձունքին, այնտեղի ձյունն իրեն այնքան գեղեցիկ թվաց, որ ոտքերն սկսեցին աշխատել, գագաթին հասնելու նրա ձգտումը նորիցարթնացավ:

Յանը բռունցքները սեղմեց ու սկսեց խոտերից բռնվելով բարձրանալ: Նրան թվաց, թե հասնում էգագաթին, երբ մի հարթ հատվածի հանդիպեց: Յանը վերև նայեց ու հասկացավ, որ ուղին չի ավարտվել, նրա առջև ծաղիկներ էին ու սարը կարծես առաջ էր եկել՝ իր տակ ինչ-որ բան թաքցնելով, մթի մեջ ինչ-որլույս էր երևում: Յանը կամացուկ քայլերով առաջ գնաց, կռացավ ու մտավ քարանձավը: Այստեղ լույսերէին, պատերին փոքրիկ կենդանիներ էին, որոնք լույս էին արձակում, նրա առաջ լիճ էր ու լճի մեջարտացոլվում էր այդ հրաշք կենդանիների լույսը: Յանը հասկացավ, որ իր սարը կախարդական է: Սարըկարծես հուշում էր Յանին, որ ինքն ունի այն արժեքը, որը պետք է վճարել:

Յանը դուրս եկավ քարանձավից, նայեց երկնքին, խոր շունչ քաշեց ու շարունակեց բարձրանալ: Այս անգամ՝ ավելի եռանդուն ու ավելի ոգևորված: Երբ Յանին թվաց, թե հասնում է գագաթին, նորից հասավ մի ուղիղ հատվածի, բայց այս անգամ ծաղիկներ չկային, գետինը չոր էր, նույնիսկ այրված խոտի հոտ էր գալիս ու սև բծեր էին: Նորից նրա առջև խոռոչ էր, բայց լույս չկար, անցքի միջից դուրս եկավ մի ծեր թզուկ, ձեռնափայտով, երկար սպիտակ մորուքով ու թեք-թեք քայլելով մոտեցավ Յանին:

– Տղա, ի՞նչ ես փնտրում էստեղ, ի՞նչ ես ուզում, հետ գնա, այստեղ քեզ ոչ մի լավ բան չի սպասում, միայնտանջանքներ:

– Բայց այն հրաշք կենդանիները, այն լույսերը, դրանք ինձ հույս ներշնչեցին: Ես այդքան հեշտ չեմ հանձնվի, ես ուզում եմ իմանալ, թե ի՞նչ կա վերևում, ի՞նչ կա բարձունքում, ի՞նչ է երևում այնտեղից, – պատասխանեցՅանը:

 Ծերուկը նայեց տղային, թեք հայացքն ավելի խոժոռվեց, ավելի ջղայնացավ.

– Հիմար տղա, ոչինչ էլ չկա այնտեղ, ես գնացել եմ, ոչ մի բան չկա, ոչինչ:

Յանը չհասկացավ թզուկի բարկությունը, այն մի տեսակ անհասկանալի էր:

-Բայց ես ոչինչ չեմ փնտրում, ես ուզում եմ տեսնել սարի գեղեցկությունն ու ոտք դնել սպիտակ ձյանվրա: Իսկ ի՞նչ պետք է այնտեղ լիներ, ի՞նչ էիր դու ուզում այնտեղ գտնել:

Թզուկը պատասխանեց, բայց շատ խառնափնթոր, նա չհասկացավ Յանի բառերը.

–  Ի՞նչ է նշանակում ի՞նչ, ես ուզում էի գտնել ամեն ինչ, ինչ տեսարանի կամ ձյան մասին է խոսքը, ես ուզումէի այնտեղ գտնել ինձ, գտնել իմ երազները, գտնել իմաստը, գտնել ամեն ինչ, գտնել վերջիվերջո իմաստն իմ այդ օրվա տանջանքի, ես այդքան տանջվեցի, ձեռքերս վնասվել էին, ես սառել էի, ու երբ վերևբարձրացա, այնտեղ ոչինչ չկար, – ու թզուկի աչքերը լցվեցին:

— Ծերու՛կ, դու իմաստը չես հասկացել, երջանկության իմաստն այնտեղ գագաթում չէ, այլ՝ քո մեջ: Դուչես իմացել՝ ինչ ես փնտրում, որ գտնես, չես հավատացել քո երազին, որ այն իրականանա: Այդերջանկությունը, որ դու հաղթահարել ես բարձունքը, դա արդեն իսկ քեզ պետք է երջանկացներ, – պատասխանեց Յանը:

Ծերուկը ձեռքը թափ տվեց ու ետ մտավ իր խորշը: Յանը բարձրացրեց գլուխը դեպի բարձրունքը․ նրան այնքան հետաքրքիր էր, թե ինչ կերևա այնտեղից:

Թզուկը վերադարձավ` իր հետ բերելով մի ծաղիկ, որը պոկել էր բարձունքից.

– Այս ծաղիկը միակ հիշատակն է բարձունքից, այն մինչև հիմա չի թոշնել, եթե գտնես այսպիսին, բե՛ր ինձ համար ևս մեկը:

Յանը նայեց թզուկին և ներողամտորեն ժպտաց: Դեղին ծաղիկը, որը բերել էր Թզուկը՝ վաղուց թոշնել էր, ուղղակի Ծերուկը չէր հասկանում, որ երջանակությունն իր ձեռքերում էր եղել այդքան ժամանակ:

Յանը շարունակեց իր ճանապարհը, երբ արևի լույսն սկսեց երևալ հորիզոնից: Նա հասավ սարի գագաթին ու ապշեց տեսարանի վրա. բոլոր սարերը ներքևում էին, իրենն ամենաբարձրն էր, ոտքի տակի ձյունը փափուկ էր և հաճելի:

Ձյան տակից ծաղիկներ էին երևում, Յանը ձյունը բարձրացրեց ու տեսավ նրա տակ թաքնված թիթեռներին ու գունագեղ ծաղիկներին: Նայեց երկնքին, լույսն ընկավ նրա վրա, տղան ձեռքերը պարզեց աջ և ձախ, նրա շուրջ հավաքվեցին ձյան փաթիլները, հետո ծաղիկները սկսեցին պտտվել նրա շուրջ, ամեն ինչ սկսեց պտտվել, ու Յանը միախառնվեց իր սարի հետ: Սարով օդի մի ալիք անցավ, ծերուկը դուրս եկավ սարի խոռոչից ու իր առջև բացվող տեսարանից աչքերը փայլեցին: Նրա առաջ այն դեղին ծաղիկներից էին, որոնց մասին երազում էր: Թզուկն սկսեց ուրախ-ուրախ հավաքել այդ ծաղիկները․ նա վերջապես գտավ իր երազը:

Դո՛ւ, Արագա՛ծ, ալմաստ վահան

Կայծակեղեն թրերի,

Գագաթներդ՝ բյուրեղ վրան

Թափառական ամպերի։

Սեգ ժայռերդ՝ արծվի բույն,

Լճակներդ՝ լույս-փերուզ.

Առուներդ՝ մեջքիդ փայլուն

Պերճ գոտիներ ոսկեհյուս։

Աղբյուրներդ գիշեր ու զօր

Խոսքի բռնված իրար հետ,

Վտակներդ գիլ ու գլոր

Աբրեշումե փեշերեդ։

Թիթեռներդ՝ հուր-հրեղեն

Թռչող-ճախրող ծաղիկներ,

Զառ ու զարմանք երազներեն

Պոկված ծվեն-ծվիկներ։

Ծիրանավառ դու թագուհի,

Բուրումների դու աղբյուր,

Ծաղիկներդ հազար գույնի,

Հազար անուն, հազար բույր։

1. Դուրս գրի՛ր անծանոթ բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր: աբրեշում-մետաքս ծիրանավառ — ծիրանով վառված, ցոլացող, ծիրանի գույնով սեգ — վեհ պերճ-զարդարուն, շքեզ
2. Առանձնացրո՛ւ և կարդա՛ այն բառերը, որոնց հոմանիշներն ու հականիշները կարող ես թվարկել: Գույն-երանգ սեգ-խրոխտ փայլուն-անփայլ բույր-հոտ թագուհի-թագավոր, արքայակին
3. Արտահայտիչ կարդա՛ բանաստեղծությունը՝ ուշադրություն դարձնելով կետադրությանը:
4. Դուրս գրի՛ր փոխաբերություններն ու համեմատությունները: Բացատրի՛ր: Դո՛ւ, Արագա՛ծ, ալմաստ վահան — Արագածը համեմատում է ադամանդե վահանի հետ: Ծիրանավառ դու թագուհի — Արագածը համեմատում է թագուհու հետ:
5. Շեշտադրելով բանաստեղծության նկարագրությունները՝  պատմի՛ր Արագածի մասին: Արագած լեռը համարվում է Հայաստանի Հանրապետության ամենաբարձր գագաթը։ Այն հանգած հրաբուխ է, որի արդյունքում առաջացել են 4 գագաթները: Ամենաբարձրը հյուսիսային գագաթն է, որն ունի 4090 մ բարձրություն։ 
6. Ի՞նչ գիտես Արագածի մասին. համեմատի՛ր տպավորություններդ բանաստեղծության նկարագրության հետ: Արագածը ամենաբարձր լեռն է, ունի չորս գագաթ:
7. Նկարի՛ր բանաստեղծության ամենատպավորիչ հատվածը:
8. Ֆոտոնկարների միջոցով ներկայացրո՛ւ Արագածը օրվա տարբեր պահերին: Եթե կարող ես, ինքդ ֆոտոնկարի՛ր:

Համո Սահյան    Անտառում ամպի ծվեններ կային, Կապույտ մշուշներ կային անտառում, Օրոր էր ասում աշունն անտառին, Բայց դեռ անտառի քունը չէր տանում։ Շշուկներ կային անտառում այնքան, Եվ խոնա՜վ-խոնավ բուրմունքներ կային, Իրար փաթաթված ստվեր ու կածան Ու հետքե՜ր, հետքե՜ր, հետքեր մարդկային։ Եղյամն էր սունկի գլուխն արծաթում, Մրսում էր կարծես վայրի նշենին, Հանգստանում էր հողմը բացատում՝ Ականջն ամպրոպի ազդանշանին։ Եղնիկի հորթը՝ մամուռը դնչին, Թռչում էր իր մոր բառաչի վրա, Եվ որսկանը թաց խոտերի միջին Կորած հետքերն էր որոնում նրա։ Փայտահատը հին երգն էր կրկնում Եվ տաք սղոցն իր յուղում էր կրկին, Թեղին անտարբեր ականջ էր դնում Տապալված կաղնու խուլ հառաչանքին։ Անտառապահի տնակի առաջ Խարույկն իր խաղաղ ծուխն էր ծածանում, Եվ խարույկի մոտ եղևնին կանաչ Սոճու հետ սիրով զրույց էր անում… Անտառում խորին խորհուրդներ կային, Եվ արձագանքնե՜ր կային անտառում, Օրո՜ր էր ասում աշունն անտառին, Սակայն անտառի քունը չէր տանում…

Առաջադրանքներ

1. Ուշադիր կարդա՛ բանաստեղծությունը, դուրս գրիր անծանոթ բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր :

Ծվեն-շորի՝ գործվածքի ևն պատռված փոքրիկ շերտ՝ կտոր, ծլանգ: Մաշված՝ պատառոտված հագուստի կախ ընկած կտոր՝ շերտ՝ թել: Եղյամ-ճերմակ մազեր Որսկան-որսին հետապնդող՝ հալածող՝ բռնող: Որսկան շուն: Կածան-Ծածանաձկների ընտանիքին պատկանող ձուկ: Անտառապահ-անտառը պահող՝ պահպանող, անտառի պահապան: Հառաչանք-(փոխաբերական) Տրտունջ, գանգատ չարքաշ՝ ծանր՝ տանջալից վիճակից:

2. Առանձնացրու՛ փոխաբերությունները և վերլուծի՛ր:

Բայց դեռ անտառի քունը չէր տանում — Անտառը չէր դադարում աղմկել

Օրոր էր ասում աշունն անտառին — Նկատի ունի, որ շուտով ձմեռ է գալու

Իրար փաթաթված ստվեր ու կածան — Իրար կպած ստվեր ու կածան

Եղյամն էր սունկի գլուխն արծաթում — Սունկի գլխին եղյամ էր նսել և սունկի գլուխ փայլում էր։

Հանգստանում էր հողմը բացատում — Բացատում քամի չի եղել

Թռչում էր իր մոր բառաչի վրա — Վազում էր իր մոր ձայնի ուղղաությամբ

Տապալված կաղնու խուլ հառաչանքին — Գետին ընկախ կաղնու ճռճռոց

Եվ խարույկի մոտ եղևնին կանաչ
Սոճու հետ սիրով զրույց էր անում… — Քամի էր և երբ, որ քամին սկսեց շարժել սոճու և եղևնու տերևները, այնպիսի պատկերացում էր, որ նրանք խոսում են։

3. Ընդգծի՛ր դարձվածքները և բացատրի՛ր:

Հին երգը կրկնել- հին գործը կրկնել

Ականջ դնել — Ուշադիր լսել

4.Բանաստեղծությունից առանձնացրո՛ւ նկարագրությունները:

Կապույտ մշուշներ, հետքեր մարդկային, վայրի նշենին, խոնավ-խոնավ բուրմունքներ,

5. Նկարագրի՛ր աշնանային անտառը:

Քամոտ, շուտ քնող, գեղեցիկ բացատներով։

6. Ինչի՞ մասին էին սիրով զրուցում սոճին ու եղևնին: Երկխոսության տեսքով գրի՛ր նրանց զրույցը:

Եվ խարույկի մոտ եղևնին կանաչ
Սոճու հետ սիրով զրույց էր անում…
Անտառում խորին խորհուրդներ կային,
Եվ արձագանքնե՜ր կային անտառում,
Օրո՜ր էր ասում աշունն անտառին,
Սակայն անտառի քունը չէր տանում…

7. Ձայնագրի՛ր բանաստեղծության ընթերցումդ և հրապարակի՛ր բլոգումդ։ Ընթերցմանդ կարող ես կցել քո կողմից արված համապատասխանող աշնանային ֆոտոշար։

Արի՛, գութան, վարի՛, գութան,
Օրն եկել է, ճաշ դառել,
Առը շուռ տուր, խոփիդ ղուրբան,
Օրհնյալ է աստված, հորովե՜լ։

Քաշի՛, եզը, ուսիդ մատաղ,
Քաշի՛, քաշենք, վար անենք,
Ճիպտի՛ն արա, քըշի՛, հոտաղ,
Մեր սև օրին ճար անենք։

Պարտքատերը գանգատ գնաց,
Քյոխվեն կըգա, կըծեծի,
Տերտերն օրհնեց, անվարձ մնաց,
Կըբարկանա, կանիծի։

Էն օրն եկան թովջի արին,
Հարկ են ուզում տերության.
Ի՞նչ տամ կոռին ու բեգյառին…
Վարի՛, վարի՛, իմ գութան։

Ձեռըս պակաս, ուժըս հատած,
Հազար ու մի ցավի տեր,
Ինձ են նայում մերկ ու սոված
Մի տուն լիքը մանուկներ։

Արի՛, գութան, վարի՛, գութան,
Օրն եկել է, ճաշ դառել,
Առը շո՛ւռ տուր, խոփիդ ղուրբան,
Օրհնյա՜լ է աստված, հորովե՜լ։

Մաս առաջին

Յուլիսիս Մաքոլին շատ վաղ արթնացավ և արևի տակ առաջին ճառագայթների տակ թռչկոտելով գնաց կով ունեցող հարևանի բակի ուղղությամբ։ Բակ հասնելով, Յուլիսիսը տեսավ կովը։ Փոքրիկ տղան կանգնեց և երկար դիտում էր։ Վերջապես կովատերը դուրս եկավ տնակից՝ ձեռքին մի դույլ և մի աթոռակ։ Մարդը մոտեցավ կովին և սկսեց կթել։ Յուլիսիսը ավելի մոտեցավ և կանգնեց մարդու ճիշտ ետևը։ Եվ, որովհետև դեռևս լավ չէր տեսնում, նա ծունկի եկավ համարյա կովի տակ։ Մարդը տղային տեսավ, բայց ոչինչ չասաց։ Նա շարունակեց կթել։ Իսկ կովն ահա շրջվեց և նայեց Յուլիսիսին, Յուլիսիսն էլ նայեց կովին։ Ըստ երևույթին, կենդանուն դուր չեկավ տղայի այդքան մոտ լինելը։ Յուլիսիսը ելավ կովի տակից, հեռացավ և շարունակեց դիտել։ Կովը իր հերթին նայում էր Յուլիսիսին այնպես, որ փոքրիկ տղան հասկացավ, որ իրենք բարեկամացան։

Տուն վերադառնալու ճանապարհին Յուլիսիսը կանգ առավ դիտելու, թե ինչպես է մյուս հարևանը ամբար շինում։ Այդ մարդը շատ բարձրահասակ էր, նյարդային և անհամբեր. նա չպետք է ձեռնարկեր այդպիսի աշխատանք։ Նա կատաղությամբ էր աշխատում, ամեն տեսակ սխալներ թույլ տալիս, Յուլիսիսը դիտում էր նրան ու ոչինչ չէր հասկանում։

Յուլիսիսը Սանթա Կլարա պողոտա վերադարձավ ճիշտ այն ժամանակ, երբ միստր Արենան հեծանիվով աշխատանքի էր գնում։ Մերի Արենան դռնից ձեռքով հրաժեշտ տվեց հորը և տուն մտավ։

Շաբաթ էր, Իթաքայի դպրոցականների ամենասիրելի օրը։ Փոքր- ինչ հեռու գտնվող մի տնից դուրս եկավ ութ֊ինը տարեկան մի տղա։ Յուլիսիսը ձեռքով ողջունեց այդ տղային և տղան պատասխանեց։ Այդ տղան Լայոնել Քեբոտն էր, որին թեև հարևանները հիմար էին համարում, սակայն մարդկային մի մեծ էակ էր, հավատարիմ, բարի և վեհանձն։ Մի պահ հետո Լայոնելը նորից նայեց Յուլիսիսին և, չիմանալով անելիքը, դարձյալ ձեռքով ողջունեց։ Յուլիսիսը պատասխանեց։ Այսպես այդ փոխադարձ ողջույնը շարունակվեց կանոնավոր ընդմիջումներով, մինչև որ Արայի մթերային խանութի կողքի տնից դուրս եկավ Օգյուստ Գոթլիբը։

Օգին թաղի երեխաների առաջնորդն էր դարձել այն օրվանից, ինչ Հոմեր Մաքոլին, տասներկու տարեկան դառնալով, հրաժարվել էր այդ դիրքից։ Նոր առաջնորդը նայեց շուրջը, տեսնելու համար, թե հետևորդներից ովքեր են ներկա։ Նա ահամարհեց Լայոնելին՝ իբրև հիմարի և Յուլիսիսին՝ իբրև փոքրի, սակայն ողջունեց երկուսին էլ։ Ապա գնաց փողոցի կենտրոնը և սուլեց՝ լրագրավաճառ տղաներին հատուկ ոճով։ Դա մի զիլ սուլոց էր շատ հեղինակավոր, խիստ հրամայական ու անպայմանորեն վճռական։ Օգին սպասեց այն մարդու վստահությամբ, որը գիտե, թե ինչ է անում և ինչ արդյունքի պիտի հասնի։ Անմիջապես լուսամուտներ բացվեցին և պատասխան սուլոցներ լսվեցին։ Շուտով մի խումբ երեխաներ վազելով եկան փողոցի անկյունը։ Մի քանի րոպեում խումբը հավաքված էր։ Օգի Գոթլիբը՝ առաջնորդը, Նիքի Փալոդան, Ալֆ Ռայֆը և Շեկ Մանուկյանը։

— Ո՞ւր եք գնում, Օգի,— ասաց Նիքին։

— Գնում ենք տեսնելու, թե Հենդերսոնի ծիրանները հասե՞լ են,— ասաց Օգին։

— Ես կարո՞ղ եմ գալ, Օգի,— հարցրեց Լայոնելը։

— Արի, Լայոնել,— ասաց Օգին,— եթե հասած լինեն, մի քիչ կգողանա՞ս։

— Գողանալը մեղք է,— ասաց Լայոնելը։

— Ճիշտ է, բայց դա չի վերաբերում ծիրաններին,— հանդիսավոր ասաց Օգին,— իսկ դու, Յուլիսիս,— ասաց նա,— գնա տուն։ Սա փոքր տղաների գործը չէ։ Վտանգավոր է։

Յուլիսիսը երեք քայլ հեռացավ, կանգնեց և դիտեց։ Նա վիրավորված չէր Օգիի հրամաններից։ Նա հասկանում էր օրենքը։ Նա պարզապես դեռ պետք եղածին չափ մեծ չէր։ Նա թեև ուզում էր հարգել օրենքը, բայց չէր կարողանում դիմանալ խմբի մեջ լինելու ցանկությանը։

Մաս երկրորդ

Տղաները շարժվեցին դեպի Հենդերսոնի այգին։ Փոխանակ փողոցներով ու մայթերով գնալու, նրանք անցնում էին դատարկ բակերով, մագլցում էին ցանկապատերի վրայով։ Նրանք ուզում էին այդտեղ հասնել դժվարին, արկածախնդրական ճանապարհով։ Որոշ հեռավորությունից նրանց հետևում էր Յուլիսիսը։

— Հասած ծիրանը աշխարհի ամենահամեղ միրգն է,— ասաց Օգին իր խմբի անդամներին։

— Մի՞թե ծիրանը մարտին է հասնում,— հարցրեց Նիքի Փալոդան։

— Նախ, համարյա թե ապրիլն է,— ասաց Օգին,— և երկրորդ, վաղահաս ծիրանը շատ կարճ ժամանակում հասնում է, եթե արև է լինում։

— Վերջերս անձրև էր գալիս,— ասաց Ալֆ Ռայֆը։

— Քո կարծիքով, որտեղի՞ց է ծիրանը սնունդ առնում,— ասաց Օգին,— ջրից և անձրևից։ Ծիրանի համար անձրևը նույնքան անհրաժեշտ է, որքան արևը։

— Ցերեկը՝ արև, գիշերը՝ անձրև,— ասաց Շեկ Մանուկյանը,— տաքացրու և ջուր տուր։ Ես գրազ կգամ, որ այդ ծառի վրա բազմաթիվ հասած ծիրաններ կլինեն։

— Երանի այդպես լինի,— ասաց Ալֆ Ռայֆը։

— Ծիրանների համար դա դեռ շատ շուտ է,– ասաց Նիքի Փալոդան։— Անցյալ տարի հունիսին հազիվ հասան։

— Դա անցյալ տարի էր,— ասաց Օգին,— այս տարին ուրիշ է։

Շուրջ հարյուր մետր հեռավորության վրա տղաները կանգնեցին՝ հիանալու համար այդ հռչակավոր ծիրանի ծառով, որը ամբողջությամբ կանաչ էր, գեղեցիկ, շատ հին՝ շատ մեծ։ Այն կանգնած էր Հենդերսոնի բակի անկյունում։ Տասը տարի էր, ինչ թաղի տղաները հարձակվում էին ծերուկ Հենդերսոնի ծիրանի ծառի վրա։ Հին, կիսաքանդ տան մեջ միստր Հենդերսոնը ամեն գարնան ուրախ անհամբերությամբ սպասում էր նրանց գալուն, միշտ գոհացնելով մանուկներին, որովհետև երևում էր վերջին րոպեին ու, վախեցնելով, փախցնում էր նրանց։ Եվ հիմա էլ լուսամուտի վարագույրի ետևից, միստր Հենդերսոնը գլուխը բարձրացրեց գրքից.

— Օհո՜, մի տեսեք,— ասաց նա ինքն իրեն։— Մարտի մեջ, համարյա ձմռանը, ծիրան գողանալու են գալիս։ Մի սրանց նայեցեք։— Նա նորից նայեց տղաներին, շշնջալով, կարծես թե ինքը դրանցից մեկը լիներ։— Գալիս են ծերուկ Հենդերսոնի ծառից ծիրան գողանալու,— ասաց նա։— Ահա, գալիս են, կամացուկ մոտենում են, հա, հա,— ծիծաղեց նա,– մի դրանց նայիր, նայիր այդ պուճուրին։ Հավատացնում եմ՝ չորս տարեկանից մեծ չի լինի։ Նորելուկ է։ Եկեք, եկեք, մոտեցեք իմ հրաշալի ծառին։ Եթե կարողանայի այս պահին ձեզ համար ծիրանները հասցնել, անպայման կանեի…

Միստր Հենդերսոնը դիտում էր, թե ինչպես Օգին հրահանգում, ուղղություն էր տալիս տղաներին, առաջնորդում էր հարձակումը։ Տղաները աչալրջությամբ շրջապատեցին ծառը։ Նրանց սրտերում վախի ու հույսի խառնուրդ կար։ Եթե նույնիսկ ծիրանները խակ լինեին, գործի էությունը չէր փոխվում, նշանակություն չուներ՝ իրենք հասած ծիրանի գողության էին եկել, թե՝ խակ։ Իհարկե, լավ կլիներ, որ ծիրանները հասած լինեին։ Նրանք վախենում էին Հենդերսոնից, վախենում էին մեղքից, բռնվելու վտանգից և հանցանքից, վախենում էին, որ մի քիչ շատ են եկել, և ծիրանները կարող են խակ լինել։

— Գուցե տանը չէ, Օգի,– շշնջաց Նիքի Փալոդան, երբ տղաները համարյա հասել էին ծառին։

— Տանն է,— ասաց Օգին,— նա միշտ տանն է։ Պարզապես թաքնվում է։ Դա ծուղակ է։ Նա ուզում է մեզ բռնել։ Բոլորդ ուշադիր եղեք։ Դժվար է ասել, թե նա որտեղ կլինի։ Իսկ դու, Յուլիսիս, անմիջապես տուն գնա։

Մաս երրորդ

Յուլիսիսը հնազանդությամբ երեք քայլ ետ գնաց և կանգնեց դիտելու արտասովոր մենամարտը արտասովոր ծառի հետ։

— Հասա՞ծ են, Օգի,— ասաց Շեկը,— ինչ-որ դեղնավուն բան տեսնո՞ւմ ես։

— Միայն կանաչ,— պատասխանեց Օգին։— Դրանք տերևներ են։ Ծիրանները տակն են լինում։ Բոլորդ հանգիստ մնացեք։ Որտե՞ղ է Լայոնելը։

— Ես այստեղ եմ, — շշնջաց Լայոնելը։ Նա սարսափելի վախեցել էր։

— Լավ,— ասաց Օգին,— պատրաստ եղեք։ Հենց որ ծերուկ Հենդերսոնին տեսնեք, փախեք։

— Իսկ որտե՞ղ է նա,— ասաց Լայոնելը այնպես, կարծես Հենդերսոնը կարող էր անտեսանելի լինել և կամ նապաստակից ոչ մեծ մի բան, որը կարող է խոտերի միջից հանկարծ վրա ցատկել։

— Ի՞նչ է նշանակում որտեղ է,— ասաց Օգին,— նա հավանաբար տանն է, բայց երբեք չի կարելի հասկանալ Հենդերսոնին։ Կարող է թաքնված լինել դրսում, ինչ-որ տեղ, սպասելով, որ մեզ անակնկալի բերի։

— Դո՞ւ ես ծառը բարձրանալու, Օգի,— հարցրեց Ալֆ Ռայֆը։

— Հապա էլ ո՞վ,— ասաց Օգին,— իհարկե ես, բայց նախ գոնե տեսնենք ծիրանը հասա՞ծ է։

— Հասած թե խակ,— ասաց Շեկ Մանուկյանը,— մենք պետք է գոնե մի քանի հատ գողանանք։

— Անշուշտ,— ասաց Օգին։— Անշուշտ պետք է գողանանք։ Իսկ եթե հասած է, պետք է շատ գողանանք։

— Իսկ վաղը, կիրակնօրյա դպրոցում, ի՞նչ պետք է ասես, Օգի,— հարցրեց Լայոնելը։

— Ծիրան գողանալը այն գողությունը չէ, որ գրված է Ավետարանում,— ասաց Օգին։— Դա ուրիշ բան է։

— Այդ դեպքում ինչո՞ւ ես վախենում,— հարցրեց Լայոնելը։

— Ո՞վ է վախենում,— ասաց Օգին։— Մենք պետք է պարզապես զգույշ լինենք և վերջ։ Ինչո՞ւ բռնվենք, երբ կարող ենք փախչել։

— Ես ոչ մի հասած ծիրան չեմ տեսնում,— ասաց Լայոնելը։

— Դու ծառը տեսնում ես, չէ՞,— հարցրեց Օգին։

— Ծառը շատ լավ տեսնում եմ,— ասաց Լայոնելը,— բայց միայն այդքանը։ Պարզապես մի մեծ ծառ է, ամբողջությամբ կանաչ։ Բայց, իրոք, շատ գեղեցիկ ծառ է, այնպես չէ՞, Օգի։

Խումբն արդեն ծառի տակ էր։ Յուլիսիսը, մի քիչ հեռվից, հետևում էր նրանց։ Նա բոլորովին չէր վախենում։ Նա ամենևին բան չէր հասկանում, բայց վստահ էր, որ սա շատ կարևոր գործ է՝ և կապված ծառի հետ, և ծիրանի։ Տղաները ուսումնասիրեցին ծիրանենու ճյուղերը, որոնք կանաչ էին, մատղաշ տերևներով։ Ծիրանները բոլորն էլ փոքր էին, շատ խակ և հավանաբար շատ պինդ։

— Դեռ չեն հասել,— ասաց Ալֆ Ռայֆը։

— Ճիշտ է,— ընդունեց Օգին։— Ինձ թվում է, որ մի քանի օր էլ պետք է սպասել։ Գուցե հաջորդ շաբաթ։

— Հաջորդ շաբաթ, անպայման,— ասաց Շեկը։

— Բայց շատ առատ է,— ասաց Օգին։

— Մենք չենք կարող դատարկ ձեռքով վերադառնալ, Օգի,— ասաց Շեկը։— Գոնե մի հատ պիտի քաղենք, խակ թե հասած, գոնե մի հատ, անպայման։

— Օ քեյ,— ասաց Օգին: — Ես մի հատ կքաղեմ, իսկ դուք պատրաստ եղեք փախչելու։— Օգին թռավ, կախվեց մի ցածր ճյուղից։ Խումբը, միստր Հենդերսոնը և Յուլիսիսը հետևում էին նրան հիացումով, զարմանքով և հափշտակությամբ։ Այդ պահին միստր Հենդերսոնը տնակից դուրս եկավ ու կանգնեց աստիճանների վրա։ Բոլոր տղաները ճնճղուկների երամի նման շաղ եկան։

— Օգի՜,— բղավեց Շեկ Մանուկյանը,— Հենդերսոնը։

Ինչպես վախեցած օրանգուտանգը ջունգլիում, Օգին ծառի վրայից նայեց շուրջը, կախվեց մի ճյուղից և իրեն ցած գցեց։ Նա վազել սկսեց ոտքը դեռ գետնին չառած։ Բայց նկատելով Յուլիսիսին, հանկարծ կանգ առավ և գոռաց տղայի վրա.

— Յուլիսի՛ս, վազի՛ր, փախի՛ր։

Սակայն Յուլիսիսը տեղից չշարժվեց։ Նա ոչինչ չէր հասկանում։ Օգին ետ դարձավ, վազեց դեպի տղան, գրկեց նրան ու ետ վազեց, իսկ Հենդերսոնը նայում էր։ Երբ տղաները անհայտացել էին, ու ամեն ինչ նորից խաղաղվել էր, ծերունին ժպտաց, նայեց ծառին։ Հետո շրջվեց ու տուն մտավ։

Խոհեմ-Խելացի, խոհական, շրջահայաց:

Շառագունած-Շիկնել, կարմրատակել:

Սրբագործել-Սուրբ՝ մաքուր դարձնել, ազնվացնել, ազնիվ դարձնե

Հառաչել-Վշտից՝ տխրությունից խոր հոգոց հանել, ախ քաշել:

Ըմբոստանալ-իմադարձություն՝ անհնազանդություն ցույց տալ, չենթարկվել, չանսալ:

Ներհուն-Խորաթափանց իմաստալից:

Հով-սեր

Նուրբ հովի պես լարերով՝
Սուրբ ծովի պես պարելով,
Սերըդ սրտում պահեցիր,
Սրտիս խորքում գահեցիր։

Աշունն եկավ ծառին, սարին հևելով՝
Անձրև թելեր փոշի-փոշի թևելով․
Պտուկը ճոխ՝ առին տարին
Տաերևները կանաչ-ճանաչ պեղելով: